خلاصه مدیریتی گزارش چشم‌انداز گذار جهانی انرژی ۲۰۲۶ آیرنا

گزارش سه سناریوی اصلی را بررسی می‌کند: ادامه سیاست‌های موجود (PES)، کربن‌زدایی سریع‌تر (DES) و مسیر سازگار با هدف ۱٫۵ درجه سانتی‌گراد. برآورد انتشار تجمعی CO₂ مرتبط با انرژی در فاصله ۲۰۲۶ تا ۲۰۵۰، به‌ترتیب حدود ۸۴۰، ۴۸۰ و ۴۰۰ گیگاتن است؛ تفاوتی که اهمیت تغییر مسیر سیاست‌گذاری و تسریع اقدامات اجرایی را نشان می‌دهد.
️ ۲. توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر و برقی‌سازی
ظرفیت نصب‌شده جهانی برق تجدیدپذیر در سال ۲۰۲۵ حدود ۵٫۲ تراوات بوده است. در مسیر ۱٫۵ درجه، این ظرفیت باید به حدود ۱۸٫۴ تراوات در سال ۲۰۳۵ و ۳۸٫۲ تراوات در سال ۲۰۵۰ برسد. انرژی خورشیدی و بادی نقش اصلی را در این توسعه خواهند داشت.هم‌زمان، سهم برق از مصرف نهایی انرژی جهان باید از حدود ۲۳ درصد در سال ۲۰۲۳ به ۳۵ درصد در سال ۲۰۳۵ و بیش از ۵۰ درصد در سال ۲۰۵۰ افزایش یابد. برقی‌سازی حمل‌ونقل، ساختمان‌ها و صنعت، در کنار توسعه فناوری‌های پاک، از محورهای اصلی این تحول است.
️ ۳. بهره‌وری انرژی، شبکه و ذخیره‌سازی
گزارش، بهبود بهره‌وری انرژی را یکی از ارکان اصلی گذار می‌داند. در مسیر بلندپروازانه، بهبود سالانه شدت انرژی باید تا سال ۲۰۳۰ به بیش از ۴ درصد برسد؛ درحالی‌که عملکرد سال‌های اخیر کمتر از ۲ درصد بوده است.از سوی دیگر، توسعه تجدیدپذیرها بدون سرمایه‌گذاری متناسب در شبکه‌های انتقال و توزیع، ذخیره‌سازی انرژی، مدیریت هوشمند مصرف و انعطاف‌پذیری سیستم، با محدودیت مواجه خواهد شد. گزارش، نیاز سرمایه‌گذاری سالانه شبکه برق را از حدود ۵۰۰ میلیارد دلار در وضعیت فعلی به یک تریلیون دلار در دوره ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۵ و ۱٫۲ تریلیون دلار در دوره ۲۰۳۶ تا ۲۰۵۰ برآورد می‌کند. ظرفیت ذخیره‌سازی نیز باید از حدود ۴۱۶ گیگاوات در سال ۲۰۲۵ به ۲٬۵۳۰ گیگاوات در سال ۲۰۳۵ افزایش یابد.
️ ۴. سرمایه‌گذاری و پیامدهای اقتصادی و اجتماعی
برآورد گزارش نشان می‌دهد مجموع سرمایه‌گذاری و مخارج مرتبط با گذار انرژی در مسیر ۱٫۵ درجه طی سال‌های ۲۰۲۶ تا ۲۰۵۰ بیش از ۲۵۶ تریلیون دلار، معادل متوسط سالانه حدود ۱۰٫۳ تریلیون دلار، خواهد بود. تأمین این منابع، کاهش ریسک سرمایه‌گذاری و جذب سرمایه خصوصی، به‌ویژه در کشورهای درحال‌توسعه، از چالش‌های مهم گذار است.بر اساس مدل‌سازی آیرنا، گذار سریع‌تر می‌تواند در بلندمدت به رشد اقتصادی، کاهش هزینه انرژی و افزایش اشتغال در صنایع فناوری پاک کمک کند؛ اما تحقق این منافع به کیفیت سیاست‌گذاری، توسعه صنعتی، آموزش نیروی انسانی و حمایت از خانوارها و گروه‌های آسیب‌پذیر وابسته است.
️ ۵. اولویت‌های اجرایی پیشنهادی گزارش
مهم‌ترین جهت‌گیری‌های گزارش عبارت‌اند از: برنامه‌ریزی یکپارچه انرژی، توسعه زیرساخت‌های برق، تسریع بهره‌وری و برقی‌سازی، تأمین مالی پایدار، تقویت زنجیره‌های صنعتی، آموزش و ارتقای مهارت نیروی انسانی، همکاری بین‌المللی و مدیریت آثار زیست‌محیطی فناوری‌های پاک. گزارش تأکید می‌کند که تعیین اهداف بلندپروازانه، بدون برنامه اجرایی، منابع مالی مشخص و سازوکار پایش عملکرد، به نتایج مطلوب منجر نخواهد شد.
منبع: گزارش World Energy Transitions Outlook 2026: 1.5°C Pathway، منتشرشده توسط آژانس بین‌المللی انرژی‌های تجدیدپذیر (IRENA)