البته می توان از این سوال عبور کرد چراکه ایالات متحده نشان داده در سراسر دنیا با نادیده گرفتن قوانین، کشتار و ناامنی را گسترش داده است. با این حال، آنچه در بسیاری از محاسبات نادیده گرفته میشود، واکنش ملتها به این فشارهاست. تجربه نشان داده است که هویت تاریخی، باورهای فرهنگی و سرمایه اجتماعی، با ابزار نظامی یا فشار خارجی از میان نمیروند. گاه حتی نتیجه، معکوس آن چیزی است که طراحان فشار انتظار دارند.
مراسم وداع و تشییع پیکر مطهر رهبر شهید انقلاب، صرفنظر از نگاههای سیاسی، صحنهای بود که یک واقعیت را بار دیگر آشکار کرد؛ ایران کشوری نیست که بتوان آن را صرفا با فشارهای بیرونی تعریف کرد. تصاویر حضور گسترده مردم و بازتاب چندروزه این مراسم در رسانههای جهان، نشان داد که ایران همچنان از ظرفیت بالایی برای انسجام اجتماعی در بزنگاههای تاریخی برخوردار است؛ ظرفیتی که بارها در مقاطع دشوار خود را نشان داده است.
ایران در طول تاریخ خود جنگ دیده، تحریم را تجربه کرده، با تهدیدهای امنیتی و فشارهای سیاسی مواجه بوده است، اما هر بار، همانند سرو در برابر تندبادها فقط خم شده، بیآنکه بشکند. راز این ماندگاری را باید در پیوند عمیق مردم با هویت تاریخی و فرهنگی این سرزمین جستوجو کرد؛ پیوندی که اجازه نمیدهد فشار خارجی به فروپاشی اراده ملی بینجامد.
بازتاب گسترده مراسم تشییع در رسانههای مختلف جهان نیز از همین منظر قابل توجه است. صرفنظر از تفاوت روایتها و تحلیلها، اصل این پوشش رسانهای نشان میدهد که رخدادی با این ابعاد، تنها یک آیین سوگواری نبود، بلکه به نشانهای از پایداری و استمرار یک جامعه در برابر فشارهای خارجی تبدیل شد. هنگامی که رسانههای بینالمللی، هر یک از زاویهای متفاوت، این مراسم را پوشش میدهند، در واقع به اهمیت پیام نهفته در آن نیز اذعان دارند؛ پیامی که از تداوم انسجام و ایستادگی سخن میگوید.
تاریخ نیز گواهی میدهد که ملتهای برخوردار از ریشههای تمدنی عمیق، در برابر فشارهای بیرونی بیش از آنکه تضعیف شوند، به بازتعریف و تقویت همبستگی خود میرسند. شاید مهمترین درس این روزها آن باشد که قدرت یک ملت، تنها در تجهیزات نظامی یا شاخصهای اقتصادی خلاصه نمیشود؛ سرمایه اصلی هر کشور، انسجام اجتماعی، حافظه تاریخی و اراده جمعی مردم آن است. این سرمایه، نه با ترور از میان میرود و نه با فشار و تهدید فرسوده میشود.
جعفررضایی-مدیرمسئول
