«عصررسانه» محورهای اقتصادی-سیاسی گفتمان رسمی مسعود پزشکیان را بررسی می‌کند؛ عزم دولت برای شکست سد محدودیت‌ها

اگر بخواهیم در یک جمع‌بندی کلی از نشست خبری رئیس‌جمهور داشته باشیم باید گفته‌های او را در چند محور مشخص تحلیل و تفسیر کنیم. از این منظر که اولین نشست خبری مسعود پزشکیان پس از ابهامات مطرح شده از سوی سیاسیون و اقتصاددانان در زمینه راهبردها و روش‌های دولت برای اداره جامعه می‌تواند شفافیت بیشتری به فضای سیاسی و اقتصادی کشور بدهد محورهای سخنان او قابل تامل و توجه است.
پزشکیان در این نشست خبری فارغ از حاشیه‌هایی که باعث تمایز او روسای جمهور گذشته می‌شد سعی داشت روانشناسی سیاسی مطلوب خود را به خبرنگاران ارائه دهد. او با لبخندهای مکرر و بداهه‌گویی‌های عامیانه تلاش کرد همانگونه که در تریبون‌های گذشته گفته بود «من کسی نیستم و نباید طوری با من برخورد کنید که فکر کنم کسی شده‌ام»، صمیمی به نظر برسد و بدون تکلف و تشریفات رسمی با خبرنگاران برخورد کند. این رفتار کاریزماتیک پزشکیان گرچه در وهله اول او را متفاوت نشان داد، در جریان گفت‌وگو و سوال و جواب با خبرنگاران داخلی و خارجی گاهی از قاطعیت‌های درخور توجهی برخوردار بود که نشان می‌داد او در عین شوخ‌طبعی‌ها سرشت قاطعیت در مواضع اصولی را نیز به تصویر خواهد کشید.
تمرکز بر حل مسئله FATF
رئیس دولت چهاردهم در این نشست بر چند موضوع اساسی در سیاست و اقتصاد کشور اصرار ورزید. نکته اول و مهمترین موضوع مبتلابه در جامعه امروز که هم مردم عادی و هم تولیدکنندگان و بخش خصوصی را به خود معطوف کرده، تحریم‌ها و مسائل مرتبط با سیاست خارجی ایران بوده که به عنوان واژه‌های پرتکرار در حرف‌های او به شدت تمرکز یافته بود. مسعود پزشکیان در چند بخش از نشست خود با خبرنگاران به صراحت از مسئله برجام و رفع‌تحریم‌ها نام برد و در بخش‌های مهمی از پاسخ خود سعی داشت موضوع FATF را به عنوان یک مسئله کلیدی برای رفع محدودیت‌ها تکرار کند. این تکرار آگاهانه و تعمد بر موضوع FATF در حالی مورد بحث قرار گرفته که سال‌هاست پیوستن ایران به گروه ویژه اقدام مالی در مجمع تشخیص مصلحت راکد مانده و بسیاری از مراودات مالی ایران ذیل این تعلل در تصمیم‌گیری دچار اختلال شده است. پزشکیان برای اولین بار از اقدام برای حل این مسئله رونمایی کرد و عنوان کرد که در نامه‌ای به مجمع تشخیص مصلحت خواستار تعیین تکلیف در این باره خواهد شد. البته این موضوع در اواخر عمر دولت سیزدهم چندین بارمورد نظر قرار گرفت. بعد از اظهارات خاندوزی در این باره و عنوان اینکه بخش‌هایی از مسائل مربوط به پیوستن به FATF حل شده، محمد صدر و مجید انصاری به عنوان اعضای مجمع تشخیص مصلحت بر ضرورت رفع محدودیت تاکید کردند. محمد صدر در مصاحبه‌ای با خبرآنلاین اینطور اظهار نظر کرد که رئیسی به عنوان رئیس‌جمهور اگر درخواست خود را به این مجمع ارائه دهد و الزام‌های اقتصادی در این مورد را مورد اشاره قرار دهد اعضای مجمع تشخیص با حل مسئله کنار خواهند آمد. حتی محمد رضا باهنر نیز در گفت‌وگوی این موضوع را تایید کرد و رفع این معضل را منوط به درخواست رئیس‌جمهوری دانست. با این وجود ابراهیم رئیسی و کابینه او تا آخرین روزهای تصدیگری به رغم مشکلات متعددی که در این زمینه دااشتند درخواستی ناظر بر این ضرورت ارائه ندادند. حالا مسعود پزشکیان به صراحت گفته است این درخواست را در قالب نامه‌ای به مجمع تشخیص طرح خواهد کرد، چرا که به قول او بسیاری از تولیدکنندگان و فعالان بخش خصوصی به او گفته‌اند نپیویستن ایران به گروه ویژه اقدام مالی موجب بروز اختلالات زیادی برای آنها شده است.
گشایش در سیاست خارجی و رفع تحریم
نکته مهم دیگری که در راستای سیاست رفع محدودیت از طرف پزشکیان مورد توجه قرار گرفت پاسخ‌های او درباره سیاست خارجی ایران و حل مسئله برجام بود. او در پاسخ به سوال خبرنگار فرانس ۲۴ که پرسیده بود آیا او می‌تواند مجلس را با خود همراه کند تا با آمریکا وارد مذاکره شود بر این موضوع تاکید کرد ما با کسی دعوا نداریم و می‌خواهیم بر اساس منطق و دیپلماسی با همه کشورها ارتباط داشته باشیم. گرچه پزشکیان هرگونه مذاکره بر اساس سیاست‌های کلی را رد نکرد، اما اصرار داشت بر عزت سیاسی ایران و مقابله با تحقیر تاکید کند. با این وجود رئیس دولت چهاردهم، همچون دولت سیزدهم اولویت خود را ارتباط با همسایگان دانست و دوستی با کسانی را که در شرایط تحریم در کنار ایران ماندند را مانیفست دیپلماتیک ایران عنوان کرد. او با اشاره نقش چین، روسیه و همسایگان خود در حوزه سیاسی و اقتصادی این سیگنال را به غرب داد که مذاکره بر اساس منافع ملی ایران و بازی برد- برد باید در دستور کار باشد. البته وزیر خارجه دولت هم شب قبل از نشست خبری رئیس‌جمهوری در تلویزیون به برجام با تغییراتی برای استمرار تلاش در جهت رفع تحریم اشاره کرد و از اعداد طلایی ۴+۱ یا ۵+۱ در مذاکرات احتمالی نام برد. عباس عراقچی مصم‌تر از گذشته درباره رفع تحریم و آمادگی ایران برای مذاکره سخن گفت. حتی روز بعد اخبار منتشره از او بر این نکته اشاره داشت که حضور پزشکیان در مجمع عمومی سالانه سازمان ملل، فرصت خوبی برای مذاکرات برجامی و از سرگیری تعاملات بین‌المللی در این زمینه است. از این رو باید تصور کرد که دولت چهاردهم کارت موافق درباره مذاکره را در دست دارد اما چگونگی و کیفیت مذاکرات و بسترهای لازم برای آغاز گفت‌وگوها از مسیر اروپا یا آمریکا در آینده مشخص خواهد شد. احتمالا اشاره عراقچی به ۴+۱ با توجه به انتخابات ایالات متحده، به طرف‌های اروپایی برجام و چین و روسیه بوده که زمان نزدیکتری برای مذاکرات را مورد نظر قرار می‌دهد.
رفع محدودیت‌های سیاسی برای نخبگان
فارغ از سیاست خارجی، مسعود پزشکیان در چند مورد اساسی و مرتبط با سیاست داخلی نیز به رفع محدودیت‌های سیاسی و اجتماعی اشاره کرد. با اینکه در موضوع سختگیری‌های اجتماعی حرف چندانی نه در سوالات و نه در پاسخ‌های رئیس دولت به میان نیامد، و به اشاره یک خبرنگار و تاکید بر پیگیری پزشکیان ختم شد، اما اولویت‌های پزشکیان درباره بازگشت اساتید و دانشجویان اخراجی یا تعلیقی که در هفته‌های گذشته نیز مورد تاکید قرار گرفت، در این نشست هم بنای برخی سوالات شد. پزشکیان به شنیدن حرف‌ها و آزادی بیان در کرسی‌های آزاداندیشی مورد نظر رهبر انقلاب، اشاره داشت. او تلویحا پاسخ تندروهایی را که در هفته گذشته درباره بازگشت اساتید دولت را مورد انتقاد قرار دادند را با صراحت لهجه و این بار نه صمیمانه که با قاظعیت داد. البته این گفته‌های پزشکیان عملیاتی‌ترین وعده او بود، چرا که در روزی که او پشت تریبون سوال و جواب خبرنگاران قرار گرفت، وزیر بهداشت دولت چهاردهم از بازگشت اساتید و دانشجویان خبر داد و وزیر علوم او نیز روز یکشنبه، بازگشت کم و بیش آنها به دانشگاه‌ها را اعلام کرد. همین طور رئیس دانشگاه تهران در ضرب‌الاجلی به معاونان خود خواستار رسیدگی به وضعیت دانشجویان تعلیقی با حضور آنها در کمیته‌های انضباطی شد. مجموع سخنان رئیس‌جمهور در محورهای یاد شده چه در سیاست خارجی، اقتصاد و چه در حوزه سیاست داخلی نشان داد، او ابتدا رفع محدودیت‌های غیرضروری و ناامیدکننده در جامعه را هدف قرار داده است. اودر پاسخ به سوال خبرنگاری که از او پرسیده بود ابرپروژه دولت شما برای اداره کشور چیست، گفت: ابرپروژه دولت من ایجاد امید و آوردن دوباره مردم به صحنه است. نکته‌ای که گرچه بسیار آرمانی و مطلوب به نظر می‌رسد اما دور از دسترس نیست.