*تورم لبنیات؛ سرعتی فراتر از توان معیشتی کارگران
گزارشهای اقتصادی نشان میدهد بازار لبنیات از ابتدای سال وارد فاز افزایشهای غیرقابل کنترل شده است. مقایسه قیمت شیر پرچرب یک لیتری از حدود ۳۰ هزار تومان در فروردین تا ۸۵ هزار و ۸۰۰ تومان در هفته دوم آذر، نمایی از تورمی است که عملاً سطح مصرف لبنیات را برای بخش بزرگی از جامعه غیرممکن کرده است. این در حالی است که پایه حقوق کارگران تنها ۴۵ درصد افزایش یافته و رشد سهرقمی قیمتها بهطور کامل تأثیر این افزایش مزدی را خنثی کرده است.
از سوی دیگر، دادههای مرکز آمار نشان میدهد تورم سالانه دهکهای پایین (۴۱.۷ درصد) همچنان بالاتر از دهکهای بالا (۳۹.۵ درصد) است. سهم بالای خوراکیها در سبد خانوارهای کمدرآمد باعث شده این فشار بهصورت مضاعف بر کارگران وارد شود؛ بهویژه در شرایطی که تورم نقطهبهنقطه نان و غلات از ۱۰۰ درصد گذشته و میوه و خشکبار نیز جهش بیش از ۱۰۸ درصدی را ثبت کردهاند.
*نوسانهای بیقاعده و بازار رهاشده
آذرماه امسال، به گفته فعالان صنفی، قیمتگذاری در بازار «از حالت ماهانه به نوسانهای ساعتی و ۴۸ساعته» رسیده است. قیمت شیر تنها در دو روز، ۹ هزار تومان افزایش یافته و همین الگو درباره تخممرغ، مرغ و دیگر اقلام پروتئینی نیز دیده میشود. گزارشهای میدانی نشان میدهد تخممرغ که چند ماه پیش شانهای ۱۴۰ هزار تومان بود، اکنون تا ۲۸۵ هزار تومان فروخته میشود و مرغی که در تابستان ۸۵ تا ۹۰ هزار تومان قیمت داشت، حالا به ۱۵۵ تا ۱۶۵ هزار تومان رسیده است.
لبنیات نیز از این قاعده مستثنی نبوده؛ دوغی که پیشتر ۵۲ هزار تومان عرضه میشد، در کمتر از سه هفته به ۷۳ هزار تومان رسیده و فروشندگان میگویند تغییر مسیر فاکتورها «روزانه» شده است.
*پیامدهای بهداشتی و اجتماعی؛ زنگ خطر سرمایه انسانی
کارشناسان حوزه سلامت هشدار میدهند کاهش مصرف لبنیات، تنها یک مسئله معیشتی نیست؛ بلکه تهدیدی جدی برای سلامت نسل آینده است.
ایران در حالی با سرانه مصرف حدود ۷۰ کیلوگرم روبهرو است که متوسط جهانی بیش از ۱۶۰ کیلوگرم است؛ فاصلهای که با جهش اخیر قیمتها، بهگفته متخصصان، میتواند کمبود کلسیم و سوءتغذیه را تشدید کند.
وزارت بهداشت نیز هشدار داده حذف لبنیات از رژیم غذایی، برای کودکان، زنان باردار و سالمندان «پیامدهای جبرانناپذیری» به همراه دارد. پیشتر نیز آمار رسمی از وجود ۸۰۰ هزار کودک دچار سوءتغذیه حکایت داشت؛ اکنون فعالان تغذیه میگویند خطر گسترش این وضعیت کاملاً جدی است.
*روایت کارگران از تنگناهای درآمدی
علی اصلانی، دبیر کانون شوراهای اسلامی کار استان البرز، با اشاره به حجم گسترده جمعیت حقوقبگیران، وضعیت فعلی را «چند برابر فراتر از پیشبینیهای مذاکرات مزدی» توصیف میکند. او میگوید:«با پایه حقوق ۱۰ میلیون و ۳۰۰ هزار تومان، بن ۲.۲ میلیون، حق مسکن ۹۰۰ هزار تومان و حق تأهل ۵۰۰ هزار تومان، مجموع دریافت اضافهکاری به زحمت به ۲۰ میلیون تومان میرسد؛ اما این مبلغ تنها ده روز از زندگی یک کارگر را پوشش میدهد.»
اصلانی میگوید افزایش ابتدای سال «منطقی و امیدوارکننده» بود اما بهعلت کنترلنشدن تورم، از خردادماه، فشار معیشتی تمام اثر آن افزایش را از میان برده است.
او همچنین تبعات بلندمدت این بحران را یادآوری کرد؛ از جمله پیری جمعیت، کاهش نرخ ازدواج و پیامدهای بهداشتی مانند پوکی استخوان و سوءتغذیه:«جوانی که با ۱۶ میلیون تومان تنها پانزده روز از ماه را دوام میآورد، طبیعی است که از آیندهسازی و تشکیل خانواده میماند.»
* مهار تورم اقلام حیاتی، ضرورت فوری سیاستگذاری
رشد سهرقمی قیمت لبنیات و افزایش افسارگسیخته بهای کالاهای اساسی، در کنار رشد محدود دستمزدها، موجب شده بار تورم بیش از همه بر دوش دهکهای کمدرآمد و کارگری قرار گیرد. نتیجه این شرایط تنها کوچکتر شدن سفرهها نیست؛ بلکه تهدیدی برای سلامت عمومی، امنیت غذایی و بنیانهای اجتماعی است.
کارشناسان تأکید میکنند بدون مهار تورم در اقلام پایه، هر نوع افزایش دستمزد صرفاً «ترمیم اسمی» خواهد بود و اثر واقعی بر معیشت نخواهد گذاشت.
