در ایران، این نسبت کمتر از ۰.۲ درصد برآورد میشود،درحالیکه در کشورها و بازارهای توسعهیافته این نسبت بهطور میانگین حدود ۲ درصد است.
با وجود این فاصله، لیزینگ ایران هنوز ظرفیت های بالایی برای استفاده از تجربیات جهانی در راستای مدرنسازی و توسعه دارد.
اگرقراراست از«لیزینگ مدرن» صحبت کنیم، اعتبارسنجی مشتریان باید درمرکز تصمیمگیری های این صنعت قرار بگیرد.
لیزینگ ذاتاً یک کسبوکار اعتباری بوده و درمدلهای مدرن، اعطای اعتبار بدون اتکا به دادههای رفتاری و سابقه اعتباری مشتری عملاً معنایی ندارد.
با این حال،در ایران بخش قابلتوجهی ازشرکتهای لیزینگ یا به خدمات اعتبارسنجی دسترسی مؤثری ندارند و یا استفاده از این ابزار بهدرستی در فرآیندهایشان نهادینه نشده است.
دربسیاری ازکشورها،لیزینگ مدرن برپایه داده وتحلیل ریسک شکل گرفته است.
اعتبارسنجی مشتریان،جایگزین قضاوتهای فردی و وثیقه محوری شده و تصمیم اعتباری در زمان کوتاه و با هزینه کمتر اتخاذ میشود.
اما درایران، هنوز در بسیاری از موارد، چک و ضامن و وثیقه نقش اصلی را بازی میکنند.
این فاصله میان تعریف لیزینگ مدرن و واقعیت موجود، یکی از دلایل اصلی ضعف در این صنعت است.
وقتی شرکت لیزینگ به تصویر کامل و بهروز از وضعیت اعتباری مشتری دسترسی ندارد،ناچار است ریسک را با ابزارهای سنتی پوشش دهد.
نتیجه این رویکرد،افزایش زمان بررسی پروندهها،بالا رفتن هزینه عملیاتی و در نهایت ، گاهی، انتقال ریسک به مشتریان خوشحساب است.
این دقیقاً نقطه مقابل فلسفه لیزینگ مدرن است که باید سریع، شفاف و مبتنی بر داده باشد.
از سوی دیگر، نبود اعتبارسنجی مؤثر،مسیرتحول دیجیتال درصنعت لیزینگ را مسدودکرده است.
توسعه لیزینگ دیجیتال،خرید اعتباری آنلاین وابزارهای نوین تأمین مالی بدون اتصال سیستمی به سرویسهای اعتبارسنجی عملاً امکانپذیر نیست.
نمیتوان انتظار داشت که لیزینگها وارد مدلهای جدید شوند، اما همچنان با ابزارهای سنتی تصمیمگیری کنند.
بخشی ازاین مسئله به محدودیت دسترسی شرکتهای لیزینگ به سامانههای رسمی اعتبارسنجی بازمیگردد.
درحال حاضر، سطح دسترسی لیزینگها به دادههای اعتباری قابل مقایسه با شبکه بانکی نیست و همین موضوع باعث شده تا تصمیمهای اعتباری آنها با عدم قطعیت همراه باشد.
درکنارآن، هزینه خدمات اعتبارسنجی و نبود اتصال برخط و یکپارچه، استفاده گسترده و مستمر از این سرویسها را برای بسیاری از لیزینگها دشوار کرده است.
ابهامهای مقرراتی نیز در این میان نقش دارد.
نبود تصریح روشن در برخی مقررات، باعث شده تا دسترسی لیزینگها به دادههای اعتباری با تفسیرهای محدود کننده ای مواجه شود هرچند که لیزینگها هم مانند بانکها با ریسک اعتباری مستقیم مواجهاند و بدون ابزارهای مدرن مدیریت ریسک، نمیتوان از آنها انتظار عملکرد با کارآمدی بالا داشت.
توسعه دسترسی مؤثر شرکتهای لیزینگ به خدمات اعتبارسنجی مشتریان، پیشنیاز حرکت به سمت لیزینگ مدرن است.
اعتبارسنجی میتواند به کاهش ریسک نکول، بهبود کیفیت پرتفوی اعتباری وافزایش شمول مالی کمک کند. اعتبارسنجی همچنین میتواند به عنوان مبنایی برای تعیین نرخ درخدمات لیزینگ عمل کند، به طوری که مشتریان خوشحساب امکان دسترسی به منابع مالی با نرخ پایینتر را خواهند داشت.
درچنین مدلی،بهجای وثیقهمحوری، رفتار اعتباری افراد مبنای تصمیم قرار میگیرد واین همان مسیری است که صنعت لیزینگ در دنیا طی کرده است.
اگرسیاستگذاریعنی نهادناظر(بانک مرکزی) بهدنبال ارتقای کارایی و حکمرانی اعتباری صنعت لیزینگ و افزایش نقش آن درتأمین مالی است، چارهای جز فراهم شدن دسترسی عادلانه،فنی و اقتصادی لیزینگها به خدمات اعتبارسنجی وجود ندارد.
بازنگری مقررات، اصلاح مدلهای تعرفهای و ایجاد بسترهای اتصال برخط، میتواند نقطه شروع این تحول باشد.
درمجموع، لیزینگ مدرن بدون اعتبارسنجی معنایی ندارد.
ادامه فعالیت با ابزارهای سنتی، نهتنها ریسک این صنعت را بالا نگه میدارد، بلکه مانع ایفای نقش واقعی لیزینگ در نظام تأمین مالی کشور میشود.
اگر قرار است لیزینگ درآینده نقش بیشتری دربازار اعتباری ایفا کند،اعتبارسنجی باید به یک الزام عملیاتی تبدیل شود، نه یک گزینه اختیاری.
ابوالفضل جعفری رئیس هیئت مدیره گروه اقتصادی رویش سرمایه
https://www.chabokonline.com/fa/tiny/news-82085
