ریشه این رخداد میتواند در عوامل زیادی نهفته باشد، با اینحال بحث تولید کالا، فروش آن و انگیزه تولیدکنندگان یکی از اصلیترین عوامل در رابطه با تنوع و فراوانی محصولات در بازار تلقی میشوند. موضوع تولید کالا و فروش آن تا حد زیادی به وضعیت موجودی انبار وابسته است.
یکی از شاخصهای مهم برای بررسی وضعیت اقتصاد کلان و به خصوص بخش صنعت، شاخص موجودی انبار است. این شاخص تصویری پیشنگر از وضعیت بخش صنعت ارائه میدهد که از آن برای طراحی، اجرا و ارزیابی سیاستهای اقتصادی میتوان استفاده کرد. در گزارش پیشرو محاسبات مرکز پژوهشهای مجلس از شاخص موجودی انبار شرکتهای بورسی مورد بررسی قرار گرفته که به گفته این نهاد با وضعیت کلی صنایع کشور همخوانی دارد.
شاخص موجودی انبار بخش صنعت در زمستان سال گذشته با ثبت رقم ۱۳۲.۷ نسبت به فصل مشابه در سال ۱۴۰۳ افزایش ۲۴.۴ درصدی را نشان میدهد. این شاخص با حذف اثر فصلی در مقایسه با پاییز ۱۴۰۴ نیز افزایش پیدا کرده است.
همچنین نسبت موجودی انبار به فروش صنعت که میتواند بیانگر سهم کالاهای انبارشده از کل کالاهای به فروش رفته باشد در زمستان ۱۴۰۴ نسبت به زمستان ۱۴۰۳ افزایش یافته است. اگر اثر فصل را از محاسبات کنار بگذاریم نسبت موجودی انبار در فصل زمستان ۱۴۰۴ نسبت به پاییز همین سال افزایشی بوده است.
همچنین شاخص تعدیل شده فصلی که در طول سالهای ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ همواره کمتر از متوسط بلندمدت این شاخص بوده، در سال ۱۴۰۴ به بالاتر از متوسط افزایش پیدا کرده است و روندی صعودی به خود گرفته است. در نهایت نیز در فصل زمستان گذشته تولیدکنندگان صنعتی حدود ۳۹ درصد از میزان فروش خود را به شکل موجودی انبار نگهداری کردهاند.
شاخص موجودی انبار بخش معدن در زمستان ۱۴۰۴ نسبت به زمستان ۱۴۰۳ کاهشی ۳۸.۸ درصدی را ثبت کرده و با حذف اثر فصلی نسبت به پاییز ۱۴۰۴ نیز پایینتر آمده است. شاخص نسبت موجودی انبار به فروش معدن نیز در این مدت مقدار ۰.۳۶ را نشان میدهد و این امر به معنای آن است که حدود ۳۶ درصد از فروش به شکل موجودی انبار نگهدای شده است.
در مورد شاخص موجودی انبار فلزات پایه در زمستان ۱۴۰۴، این شاخص ۴۴.۵ درصد نسبت به فصل مشابه در سال ۱۴۰۳ افزایش داشته و این موضوع در مورد شاخص تعدیل شده فصلی در مقایسه با پاییز ۱۴۰۴ نیز رخ داده است. نسبت موجودی انبار به فروش این صنعت در مدت مورد اشاره افزایش داشته و این یعنی بنگاهها نسبت به گذشته نسبت بیشتری از مقدار فروش را به شکل موجودی انبار نگهداری کردهاند.
شاخص موجودی انبار محصولات پالایشی در آخرین فصل سال گذشته نسبت به زمستان ۱۴۰۳ افزایش یافته و در مقابل در مقایسه با پاییز ۱۴۰۴ با تعدیل فصلی نیز روندی باثبات را پیگیری کرده است. نسبت موجودی انبار به فروش نیز روندی پایدار را تجربه کرده است.شاخص موجودی انبار صنعت محصولات شیمیایی به غیر از دارو در زمستان ۱۴۰۴ نسبت به زمستان ۱۴۰۳ ۳۲.۸ درصد رشد داشته و با حذف اثرات فصلی در مقایسه با پاییز ۱۴۰۴ نیز افزایش پیدا کرده است. نسبت موجودی انبار به فروش نیز در این مدت افزایش پیدا کرده است. در آخر نیز مقدار شاخص موجودی انبار در زمستان ۱۴۰۴ برابر با ۷۷.۸ برآورد شده که نسبت به فصل مشابه در سال ۱۴۰۳ ۳۶.۱ درصد رشد داشته و نسبت به پاییز ۱۴۰۴ نیز بهطور غیرمنتظرهای با حذف آثار فصلی بالاتر رفته است. نسبت موجودی انبار به فروش نیز در زمستان ۱۴۰۴ نسبت به زمستان ۱۴۰۳ افزایش پیدا کرده است.
موجودی انبار در ادبیات اقتصاد کلان میتواند سیگنالهایی از رکود و رونق اقتصادی را منعکس کند؛ بهطوری که اگر موجودی انبار در سطح کل اقتصاد افزایش یابد میتواند نشاندهنده کاهش فروش بنگاهها و در واقع کمتر شدن خرید و مصرف مردم باشد که نشانهای از رکود است. در مقابل نیز کاهش موجودی انبار بیانگر سطحی از رونق اقتصادی است.
زمستان سال گذشته زمانی بود که کشور وارد جنگ با آمریکا و اسرائیل شد و فعالیتهای اقتصادی در نتیجه این جنگ به حالت رکود درآمدند. بنابراین به احتمال زیاد مصرفکنندگان و متقاضیان کالاهای مختلف به علت نااطمینانی از آینده اقتصاد تصمیمگیری خود در رابطه با خرید کالا به خصوص کالاهای صنعتی را به تعویق انداخته تا بتوانند در وضعیت مشخصتر و شفافتری اقدام کنند. از همینرو طبیعی است که شاخص موجودی انبار صنایع افزایش یافته و فروش کمتر شود.
با اینحال این موضوع یعنی افزایش موجودی انبار عواقبی به همراه خواهد داشت؛ یک اینکه احتمالا ورود نقدینگی به بنگاههای اقتصادی را با چالشهای فزایندهای مواجه کرده که این موضوع توان بنگاه برای پرداخت دستمزد به نیروها و خرید مواد اولیه برای تولید آینده را تحت تاثیر قرار میدهد. موضوعی که احتمالا به کاهش تولید و رکود اقتصادی منتهی خواهد شد. از طرف دیگر ادامه وضعیت موجود و افزایش نااطمینانیهای ناشی از جنگ، محاصره و تحریم انگیزه فعالان اقتصادی برای تولید و سرمایهگذاری را کاهش میدهد.
