نگاهی به لیزینگ عملیاتی از زاویه ای دیگر

مدیرعامل اسبق شرکت لیزینگ ایران؛ بنابراین درهردونوع از قراردادهای یاد شده ، خصوصا انواع مختلف لیزینگ مالی مزایا ومعایبی وجود دارد که امکان چگونگی سرمایه‌گذاری و بهره‌برداری موجر(Lessor) ازهریک از انواع عملیات مذکور را با نظرداشت حجم و میزان سرمایه گذاری و براساس یکی از شقوق فوق و بنا به نیاز پروژه و صلاحدید و انتخاب مستاجر (Lessee) قابل بررسی و واکاوی قرار خواهد بود.

لیکن دراین یادداشت، برای پرداختن به لیزینگ عملیاتی، ابتدا نسبت به برداشت مختصر از هر یک از انواع عملیات لیزینگ اشاره‌ای گذرا خواهیم داشت:

لیزینگ عملیاتی(Operational Lease) :

لیزینگ عملیاتی یکی ازانواع عملیات های لیزینگ بوده که مالکیت مورد اجاره همواره دراختیار موجرقرار داشته و در نهایت نیز اینچنین خواهد بود.

به عبارتی،درلیزینگ عملیاتی،بحث انتقال مالکیت درپایان دوره قرارداد،کاملا منتفی و از اساس،قیمت پایان دوره (Residual Value) معنی نخواهد داشت.

مگردرمواردی که لیزینگ عملیاتی به لیزینگ مالی (Financial Lease) تبدیل شودکه اغلب در این حالت ، معمولاً شامل دارائی های تخصصی وگران قیمتی چون هواپیما، ابر نفت‌کش‌ها،ماشین‌آلات تخصصی معادن و راهسازی و ساختمانی می‌شود.

دراینصورت،معمولا مشتری (مستاجر) ترجیح می دهد که بجای خرید و ثبت مالکیت ابزار مورد اجاره،در صورت ‌وضعیت مالی وبا توجه به رفع نیاز خود درکوتاه مدت، به حقوق مالکانه درصورت‌وضعیت مالی آسیب نرسانده و با توجه به پرداخت هزینه اجاره دردوره مالی موردنظر، از پرداخت مالیات اضافی به حساب صاحبان سهام خودداری و رفع نیاز موسسه را در کوتاه مدت بر طرف کند.

اما در این بین، این سئوال مطرح می شود که چرا دست صنعت لیزینگ تاکنون از این ابزار کارآمد کوتاه بوده است که در پاسخ باید گفت:اساساً قبل ازامکان استفاده ازابزار لیزینگ مالی،همواره لیزینگ عملیاتی بصورت سنتی درکشور وجود دارد وعلاوه بر اینکه همواره مورد استفاده صنعت و خدمات قرارداشته، از‌نظر حجم ریالی آن نیز در مقایسه با لیزینگ مالی، اگر بیشتر از آن ارقام نباشد احتمالا کمتر هم نخواهد بود.

اما امروزه،لیزینگ عملیاتی همانند خرید و اجاره مجدد (Purchase & Lease Back) که تحت عنوان فروش و اجاره مجدد مطرح بوده هم می‌تواند ابزاری مورد استفاده در صنعت لیزینگ کشور باشد.

به همین لحاظ، نظرات اهالی صنعت را بدان جلب و به خود معطوف کرده ، بطوری که در سالیان گذشته، همواره به عنوان یکی از ابزارهای نوین لیزینگ مالی ، مورد استفاده شرکت های لیزینگ ایران،صنعت و معدن و برخی دیگر از شرکت های لیزینگ قرار داشته و در اکثر موارد،راهگشای تولید و صنعت بوده و مشکلات آنان را خصوصا از باب سرمایه در گردش،مرتفع کرده است.

بنابراین بطورخلاصه اجاره عملیاتی،عقدی است که مدت آن در مقایسه با تجهیزات بعضاً گران قیمت و تخصصی مورد اجاره،کوتاه بوده و معمولاً برای رفع نیاز در یک دوره نسبتاً کوتاه مدت در قیاس با عمر مفید دارایی مورد استفاده قرار می گیرد.

لیزینگ مالی(Financial Lease) :

لیزینگ مالی که عملا ازسال ۱۹۵۱ و برای اولین باردرایالات متحده آمریکا بصورت نوین امروزی پای به عرصه اقتصاد درحال توسعه و شکوفایی آن زمان گذارد،برخلاف لیزینگ عملیاتی که تنها بحث مالکیت موجر را مدنظر قرار داده، مباحث دیگری همانند هزینه تعمیر و نگهداری و بیمه را نیز شامل می‌ شود.

اما به دلیل شقوق مختلف آن که ازبحث قیمت پایان دوره (Residual Value) در لیزینگ مالی نشات گرفته ونحوه برخورد و میزان آن که بخشی از قیمت تمام شده شرکت لیزینگ (موجر) را تشکیل می دهد و علی‌الاصول در ابتدای قرارداد،چگونگی نحوه تعیین و میزان آن بر اساس تفاهم شرکت لیزینگ و مشتری (مستاجر) و رعایت دیگر اصول و استانداردهای پذیرفته شده صنعت تعیین می‌ شود ام لیکن در برخی موارد در پایان قرارداد، مشتری (مستاجر) از قبول و انتقال مالکیت به وی مطابق قیمت پایان دوره مندرج در قرارداد خودداری و اقدام به استرداد و تحویل مورد اجاره به شرکت لیزینگ (موجر) می کند.

دراین حالت،لیزینگ مالی در مسیر لیزینگ عملیاتی تغییر مسیر داده ومسیر فعالیت شرکت لیزینگ را که همانا عملیات لیزینگ مالی بوده و عملکردخود را در مسیر لیزینگ مالی استوار کرده به یکباره با ثبت چنین رویدادی درحساب دارائی ها، اقدامات آتی چنین قراردادی را به لیزینگ عملیاتی تبدیل و به ناچار نحوه نگهداری بخشی از حساب ها درصورت وضعیت مالی شرکت لیزینگ را دچار دگرگونی و نوسان می کندکه البته شرکت های لیزینگی که اهم فعالیت خود را در مسیر لیزینگ مالی استوار کرده اند، قطعا پیش بینی چنین تغییراتی که بخشی از فعالیت لیزینگ مالی بوده را منظور نظر داشته اند.

اما بدین لحاظ است که نحوه تعیین ارزش پایان دوره (Residual Value) و نگهداری حساب مورد نظر و میزان آن و همینطور پیش بینی کاهش ریسک و بیمه و جلوگیری از نوسان قیمت در پایان دوره قرارداد ازاهم اقداماتی است که از قبل و به هنگام عقد قرارداد مدنظر قرار خواهد گرفت.

بنابراین یکی از مواردی که لیزینگ مالی به لیزینگ عملیاتی تبدیل می‌ شود این خواهد بود که مشتری (مستاجر) قرارداد لیزینگ مالی در پایان مدت قرارداد، مورد اجاره را به شرکت لیزینگ مسترد کرده و مورد اجاره بر مبنای ارزش پایان دوره به تملک شرکت لیزینگ در آید.

در این حالت،شرکت لیزینگ باید دارائی مورد اجاره را در دفاتر شرکت بر مبنای ارزش تملیکی مضبوط در قرارداد تحت عنوان دارائی ثابت مشهود (Fixed Asset)ثبت کرده و از سرفصل دارائی های لیزینگ مالی (Finance lease Asset)خارج کند.

بدین ترتیب از زمان ثبت رخداد حاضر،شرکت لیزینگ ازمزایای هزینه استهلاک (Depreciation) دارائیهای ثابت برخوردار بوده واز آن پس، دارائی مورد نظر از استاندارد لیزینگ عملیاتی بجای استاندارد لیزینگ مالی تبعیت خواهد کرد.

باعنایت به موارد مذکور، ملاحظه خواهد شدکه لیزینگ عملیاتی همواره بامالکیت همراه است.

لذا در لیزینگ عملیاتی،دارائی مورد اجاره، متعلق به شرکت لیزینگ بوده و دردفاتر شرکت ثبت و درصورت ‌وضعیت مالی با رعایت استاندارد ۴۴ حسابداری طبقه بندی و انعکاس خواهد یافت.