بر اساس گزارشها، قرار است ادامه گفتوگوها پس از انجام هماهنگیهای لازم، هفته آینده برگزار شود و مذاکرات فنی بهعنوان بخش حساس و تعیینکننده روند توافق، روز دوشنبه در وین پیگیری شود. انتقال مذاکرات به سطح کارشناسی در وین ــ شهری که به دلیل استقرار مقر آژانس بینالمللی انرژی اتمی همواره یکی از کانونهای اصلی دیپلماسی هستهای بوده ــ نشانهای از ورود گفتوگوها به مرحلهای تخصصیتر تلقی میشود؛ مرحلهای که معمولاً بر جزئیات فنی، سازوکارهای نظارتی و چارچوبهای اجرایی تمرکز دارد و میتواند بنیانهای عملی یک توافق احتمالی را شکل دهد.
در عین حال، در کنار ارزیابی مثبت رسمی، گزارشهایی از تداوم اختلافات اساسی نیز منتشر شده است. خبرگزاری تسنیم تأکید کرده که با وجود پیشرفتهای حاصلشده، مذاکرات خالی از اختلاف نبوده و برخی تباینهای ساختاری همچنان باقی مانده است. بر اساس این گزارش، موضوع انتقال مواد هستهای ایران به خارج از کشور اساساً از دستور کار خارج شده و در مقابل، بر حفظ توانایی ایران برای تولید سوخت هستهای بهعنوان یک اصل کلیدی تأکید شده است. این وضعیت نشان میدهد مذاکرات وارد مرحلهای پیچیده و تعیینکننده شده؛ مرحلهای که هم نشانههایی از نزدیک شدن به چارچوبهای اولیه توافق در آن دیده میشود و هم شکافهای بنیادین همچنان پابرجاست.
در سطح میانجیگری، بدر البوسعیدی اعلام کرد مذاکرات پس از دستیابی به «پیشرفت قابلتوجه» پایان یافته و قرار است پس از بررسی نتایج در پایتختهای دو کشور، گفتوگوها ادامه یابد. او تأکید کرد ادامه روند منوط به تصمیمگیریهای سیاسی در تهران و واشینگتن است و خبر داد که مذاکرات کارشناسی هفته آینده در وین برگزار خواهد شد. این اظهارات، در کنار موضعگیریهای مقامهای ایرانی، نقش تثبیتشده عمان را بهعنوان میانجی محوری در این پرونده حساس برجسته میکند.
با این حال، فضای مذاکرات از نگاه برخی منابع آمریکایی متفاوت ارزیابی شده است. رسانه آمریکایی «آکسیوس» به نقل از یک منبع آگاه گزارش داده که استیو ویتکاف و جرد کوشنر، از مشاوران نزدیک دونالد ترامپ، از مواضعی که عباس عراقچی در مذاکرات مطرح کرده، ابراز ناامیدی کردهاند. به گفته این منبع، دیدگاههای طرف ایرانی انتظارات تیم آمریکایی را برآورده نکرده است. با وجود این ناامیدی، مذاکرات متوقف نشده و یک دور دیگر از گفتوگوها همچنان در ژنو ادامه دارد؛ موضوعی که نشان میدهد تلاشهای دیپلماتیک حتی در سایه اختلافهای جدی ادامه یافته است.
همزمان با روند دیپلماتیک، تحرکات نظامی آمریکا نیز بر فضای مذاکرات سایه انداخته است. استقرار ۱۲ فروند جنگنده پنهانکار اف-۲۲ آمریکا در اسرائیل، از نگاه تحلیلگران حامل پیام بازدارندگی و فشار استراتژیک است. منابع امنیتی اسرائیلی به روزنامه «یدیعوت آحرونوت» گفتهاند زمانبندی این استقرار حسابشده بوده و همزمانی آن با مذاکرات نمیتواند تصادفی تلقی شود؛ بهویژه آنکه ورود این جنگندهها دو روز پیش از آغاز گفتوگوهای ژنو انجام شده است. اف-۲۲ که بهعنوان یکی از پیشرفتهترین ابزارهای برتری هوایی آمریکا شناخته میشود، علاوه بر توان رزمی، کارکرد بازدارندگی و روانی نیز دارد و میتواند بخشی از راهبرد فشار چندلایه واشینگتن برای تقویت موقعیت خود در مذاکرات باشد.
در همین چارچوب، گزارش روزنامه نیویورکتایمز حاکی از آن است که دولت ترامپ گزینه انجام حملات نظامی محدود علیه تأسیسات هستهای و زیرساختهای موشکی ایران را بررسی میکند. بر اساس این گزارش، هدف چنین حملاتی بیش از آنکه نابودی کامل زیرساختها باشد، ایجاد فشار سیاسی و وادار کردن ایران به اعلام رسمی عدم تلاش برای دستیابی به سلاح هستهای است؛ هرچند تهران پیشتر چنین موضعی را اعلام کرده، اما مقامات اطلاعاتی آمریکا آن را کافی نمیدانند. ارزیابیهای اطلاعاتی نشان میدهد حملات پیشین نتوانسته سه سایت اصلی هستهای ایران را بهطور کامل نابود کند و تنها موجب اختلال موقت شده است. همچنین توسعه موشکهای جدید و پراکندهسازی زیرساختها از سوی ایران، پیچیدگی عملیات احتمالی را افزایش داده است.
مقامهای نظامی آمریکا نیز درباره پیامدهای چنین سناریویی هشدار دادهاند. ژنرال دن کین اعلام کرده نیروهای آمریکایی توان اجرای حملات محدود یا متوسط را دارند، اما این عملیات میتواند با خطر تلفات انسانی و فشار بر ذخایر تسلیحاتی همراه باشد. ژنرال بازنشسته پل دی ایتون نیز هشدار داده که نیروهای آمریکایی فاقد سامانهای مشابه «گنبد آهنین» اسرائیل هستند و در صورت پاسخ موشکی ایران به پایگاههای آمریکا در منطقه، دامنه درگیری ممکن است بهسرعت گسترش یابد. برخی مقامات اذعان کردهاند توان حفظ یک عملیات مستمر، تنها برای هفت تا ده روز کفایت میکند.
در بعد سیاسی داخلی آمریکا نیز اختلافنظرهایی وجود دارد. جیم هایمز و سناتور جک رید نسبت به ضرورت و زمانبندی اقدام نظامی ابراز تردید کرده و احتمال دادهاند چنین حملهای جنبه نمایشی داشته باشد. در عین حال، برخی مقامات دولت ترامپ حمله احتمالی را دارای دو هدف نمادین میدانند: اعلام یک پیروزی سیاسی در برابر «دشمنی دیرینه» و تلاش برای وادار کردن ایران به توقف غنیسازی.
در سطح مطالبات رسمی، روزنامه والاستریت ژورنال گزارش داده واشینگتن قصد دارد از ایران بخواهد تأسیسات اصلی در فردو، نطنز و اصفهان را برچیند و کل ذخایر اورانیوم غنیشده خود را تحویل دهد. همچنین آمریکا بر دائمی بودن هر توافق تأکید دارد؛ برخلاف برجام که محدودیتهای آن تدریجی بود. این مطالبات با مخالفت نسبی ایران روبهرو شده و پذیرش آنها دشوار ارزیابی میشود. در مقابل، آمریکا احتمال کاهش محدود برخی تحریمها را مطرح کرده، در حالی که تهران خواهان رفع گستردهتر تحریمها برای احیای اقتصاد خود است. واشینگتن تأکید کرده تضمین پایبندی بلندمدت ایران اولویت اصلی است و امتیازات اقتصادی بیشتر تنها در صورت اثبات تعهد کامل ایران بررسی خواهد شد.
مجموع این تحولات نشان میدهد مذاکرات ژنو در نقطهای حساس قرار گرفته است: از یک سو پیشرفتهای توصیفشده و انتقال به فاز فنی در وین، نشانه حرکت محتاطانه به سوی چارچوب توافق است؛ و از سوی دیگر، شکاف بر سر غنیسازی، تحریمها و برچیدن تأسیسات، همراه با تهدید نظامی و فشار سیاسی، همچنان سایه سنگینی بر مسیر دیپلماسی انداخته است.
