ایران نیازمند تغییر راهبرد در سیاست داخلی و خارجی

به گزارش ایلنا، فردین قریشی استاد روابط بین‌الملل دانشگاه تهران، در رابطه با تهدید کشورهای اروپایی مبنی بر فعال کردن مکانیزم ماشه و امکان توافق ایران با تروئیکای اروپایی گفت: مکانیزم ماشه می‌تواند تحریم‌ها را به حالت اولیه خود بازگرداند. مفاد برجام این امکان را پیش‌بینی کرده و همچنین قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت به آن پرداخته است. باید ذکر کنم که پیش‌بینی دقیق در این زمینه ممکن نیست، چراکه آینده به متغیرهای متعددی وابسته است. اما اگر روندهای فعلی را در نظر بگیریم، به نظر می‌رسد که احتمال فعال شدن این مکانیزم کم است. دلیل این نظر من این است که محتمل می‌دانم در آینده نزدیک مذاکراتی بین ایران و آمریکا شکل بگیرد و این موضوع به اروپا نیز امید می‌دهد که حل و فصل مسالمت‌آمیز موضوع هسته‌ای ایران ممکن است.
ایران باید مشروعیت خود را در میان مردم افزایش دهد
این استاد روابط بین الملل با بیان اینکه اگر ایران بتواند در عرصه بازدارندگی هسته‌ای با سوابق دفاعی خود موفق عمل کند، نیازی به اتخاذ چنین اقداماتی برای تأمین امنیت خود ندارد، اظهار کرد: ایران باید هم در عرصه بازار هسته‌ای فعالیت کند و هم در زمینه بازدارندگی به اصطلاح دموکراتیک، به‌گونه‌ای که مشروعیت خود را در میان مردم افزایش دهد. این امر به حدی باید تقویت شود که هیچ کشوری خیال براندازی نظام سیاسی ایران را به ذهن خود راه ندهد، چرا که دارای پشتیبانی مردمی است. این روش می‌تواند به بقای سیستم کمک کند. البته باید توجه داشت که بازدارندگی دموکراتیک نمی‌تواند جلوی بسیاری از حملات نظامی را بگیرد. ممکن است این روش برای نظام سیاسی امنیت ایجاد کند، ولی امنیت کلی سرزمین را تأمین نکند. برای تأمین آن امنیت، می‌توان به کسب بازدارندگی هسته‌ای اقدام کرد، البته به شرطی که مشکلات فنی وجود نداشته باشد. در این راستا، باید در حوزه‌های موشکی و دیگر زمینه‌ها به جستجوی چنین امنیتی پرداخت و همچنین از طریق شبکه‌سازی و تشکیل ائتلاف‌های دیپلماتیک در عرصه منطقه‌ای و جهانی اقدام کرد.
سیستم بین‌الملل به راحتی تسلیم را نمی‌پذیرد و تلاش می‌کند تا چنین بازیگرانی را تنبیه کند
وی با بیان اینکه ما نیاز به یک تغییر راهبردی داریم، گفت: در دوره‌ای، ما در برابر نظم جهانی ایستادگی کرده‌ایم و اکنون نمی‌توانیم تسلیم شویم و انتظار داشته باشیم که دیگران ما را ببخشند. سیستم بین‌الملل به راحتی تسلیم را نمی‌پذیرد و تلاش می‌کند تا چنین بازیگرانی را تنبیه کند. بنابراین، گزینه تسلیم را کنار می‌گذارم. برای بقا و بهبود وضعیت، به نظر می‌رسد که بهترین اقدام ایران این باشد که اگر اشکالات فنی وجود ندارد، به سمت بازدارندگی هسته‌ای حرکت کند. اما باید مراقب بود که این بازدارندگی منجر به تشدید بحران نشود، به‌ویژه در زمینه تحریم‌ها یا حملات نظامی. برای این منظور، اعتمادسازی ضروری است. به عنوان مثال، می‌توانیم مانند چین و پاکستان اعلام کنیم که فعالیت‌های ما بیشتر جنبه دفاعی دارد و برای تضمین امنیت خودمان است. در زمینه جبهه مقاومت، بهترین راه این است که این محور ادامه یابد و تحت تأثیر شرایط تضعیف نشود. می‌توان به توافقات گسترده‌تری با بازیگران منطقه‌ای و جهانی، از جمله آمریکا، دست یافت.
وی افزود: با این شرایط، محور مقاومت می‌تواند مشروعیت جهانی بیشتری پیدا کند. همچنین، سیاست محور مقاومت باید به گونه‌ای باشد که در کشورهای محل حضور خود، وارد ساختار رسمی شوند. البته این را باید در شرایطی بپذیریم که آن ها هم بازدارندگی هسته‌ای ایران را قبول کنند و تضمین کنند که گروه‌های مقاومت حضور تثبیت شده‌ای خواهند داشت. همچنین، باید تضمین‌هایی برای حفظ امنیت دولت حوثی‌ها در یمن و جایگاه حماس و جهاد اسلامی در دولت آینده فلسطین ایجاد شود. این اقدامات می‌تواند به حفظ ثبات منطقه‌ای و پرستیژ ایران به عنوان یک بازیگر تعیین‌کننده کمک کند. در صورتی که همکاری از سمت غربی‌ها اتفاق نیفتد، باید به راهکارهای دیگری نیز اندیشید.
ایران نیاز به یک تحول استراتژیک و اجماع داخلی دارد
این تحلیل‌گر نظام بین الملل با تاکید بر این موضوع که ایران در حال حاضر با چالش‌های متعددی در منطقه مواجه است، تصریح کرد: این چالش‌ها به نوعی به یکدیگر مرتبط هستند. علی‌رغم پتانسیل‌های قدرتمند ایران، این کشور با چالش‌های قابل توجهی روبه‌رو است. چالش‌های امنیتی به ویژه پس از درگیری‌های ۷ اکتبر شدت یافته است. ضرباتی که حزب‌الله لبنان به عنوان یکی از متحدان کلیدی ایران متحمل شده و همچنین تغییرات در وضعیت سوریه، به ویژه فقدان بشار اسد، وضعیت امنیتی ایران را پیچیده‌تر کرده است. ورود ترامپ به سیاست‌های منطقه‌ای نیز تهدیدات جدیدی را به همراه دارد، هرچند ممکن است برخی از این تهدیدات صرفاً کلامی باشند.
قریشی چالش‌های اقتصادی را در اولویت دانست و اظهار داشت: درست است که ما تاب‌آوری بالایی داشتیم اما تحریم‌ها به شدت بر اقتصاد ایران تأثیر گذاشته و موجب تورم بالا و افزایش فقر شده است. همچنین، رقابت با بازیگران منطقه‌ای مانند عربستان، ترکیه و امارات، که در برخی زمینه‌ها دستاوردهای بهتری دارند، بر مشکلات اقتصادی ایران افزوده است.
وی ادامه داد: ما باید بر اساس چشم‌انداز ۱۴۰۴ بازیگر اول منطقه می‌شدیم ولی واقعیت این است که ما به این هدف نرسیده‌ایم. به عنوان مثال، ترکیه با نفوذ قابل توجهی که در سوریه دارد، اقتصاد قوی‌تری نسبت به ایران از خود نشان می‌دهد. در این شرایط، ایران نیاز به یک تحول استراتژیک دارد. اجماع داخلی در این زمینه ضروری است تا تغییرات لازم در سیاست‌ها و استراتژی‌ها به وجود آید. متأسفانه، ایران در شرایط بلاتکلیفی استراتژیک قرار دارد و باید تصمیمات جدی اتخاذ کند. هیچ استراتژی‌ای نمی‌تواند تضمین موفقیت کند، زیرا اطلاعات کامل و دقیقی برای تصمیم‌گیری وجود ندارد. بنابراین، باید با حداکثر اطلاعات موجود، ریسک‌ها را پذیرفت و اقدام کرد.
تغییرات اساسی مورد انتظار از دولت جدید هنوز به طور کامل محقق نشده است
این استاد روابط بین الملل مطرح کرد: اگر هدف برقراری توافق با بازیگران منطقه‌ای و جهانی باشد، باید ریسک‌های آن را پذیرفت. در صورت تمایل به تقویت بازدارندگی، الزامات آن باید مورد توجه قرار گیرد. همچنین، برای ایجاد مشروعیت در داخل، سیاست‌ها باید به درستی پیاده‌سازی شوند. متأسفانه، تغییرات اساسی مورد انتظار از دولت جدید هنوز به طور کامل محقق نشده است، و این نشان‌دهنده چالش‌های موجود در تحقق اهداف استراتژیک کشور است. رقبای ایران از این وضعیت به نفع خود بهره‌برداری می‌کنند و باید اقداماتی برای بهبود وضعیت اتخاذ شود. ایران باید در عرصه گسترش مشروعیت سیاسی در داخل کشور و طراحی استراتژی‌های بهبود در خارج از کشور تلاش کند.
ایران تلاش کرده تنش‌های خود را با همسایگان کاهش دهد
وی با ذکر این نکته که ایران در سال‌های اخیر تلاش‌هایی را در راستای تحول در سیاست خارجی خود انجام داده است، گفت: ایران در ارتباط با همسایگان، غرب و کشورهای دیگر، استراتژی‌های مشخصی را دنبال می‌کند. ایران سعی کرده است که با قدرت‌های نوظهور اقتصادی همکاری کند و تلاش‌های ارزشمندی در زمینه عضویت در بریکس و شانگهای صورت پذیرفته است. همچنین، ایران تلاش کرده است که تنش‌های خود را با همسایگان کاهش دهد. اخیراً نیز شما مشاهده می‌کنید که از سوی دولت، استقبال‌هایی از انجام مذاکره با آمریکا شده است.اما ما نیاز داریم که به یک اجماع برسیم. دنیا نیز می‌داند که دولت ایران، به ویژه کابینه و ریاست جمهوری، تعیین‌کننده اصلی سیاست خارجی نیست. باید یک همدلی و اجماع در مورد سیاست خارجی‌مان ایجاد شود.
ما باید در کنار برون‌گرایی، استراتژی نگاه به درون را نیز در اولویت قرار دهیم
این کارشناس سیاست خارجی ایران عنوان کرد: تجربه گذشته نشان می‌دهد که سیاست برون‌گرایی در ایران بدون تأمین الزامات درونی آن، یعنی فعال شدن در مرزها، ممکن است دستاوردهایی داشته باشد، ولی تداوم آن با مشکل مواجه خواهد شد. به عنوان مثال، وقتی که اسرائیل به طور کامل در سوریه وارد شد و همچنین ترکیه و روسیه نیز درگیر شدند، ما مشاهده کردیم که دیگر نمی‌توانیم به عنوان یک بازیگر تعیین‌کننده عمل کنیم. بنابراین، ما باید در کنار برون‌گرایی، استراتژی نگاه به درون را نیز در اولویت قرار دهیم.
وی خاطرنشان کرد: ما باید به یک کشور توسعه‌یافته تبدیل شویم و سیاست خارجی باید در درجه اول در خدمت توسعه کشور باشد. برای دفاع از خود نیز با تکیه بر توسعه کشور، می‌توانیم به دفاع استراتژیک و حتی به بازدارندگی هسته‌ای بپردازیم. اما اگر چنین راهکارهایی را در پیش بگیریم، باید الزامات آن را نیز بپذیریم. از جمله اینکه باید با همسایگان تنش‌زدایی کنیم و سیاست خارجی‌مان باید در خدمت جذب سرمایه‌گذاری‌های خارجی و رفع تحریم‌ها باشد. همچنین در تعامل با نیروهای محور مقاومت، باید در جهت کسب امتیازات از رقبا و تثبیت جایگاه رسمی آن‌ها در کشورهای مربوطه حرکت کنیم و باید سیاست کاهش تنش را نیز به آن‌ها پیشنهاد بدهیم.
وی افزود: بنابراین، زمانی می‌توانیم به سمت چالش برویم که الزامات آن را فراهم کرده باشیم. کشور ضعیف یا نیروی ضعیف که بخواهد به چالش بپردازد، بیشتر از اینکه دستاوردی داشته باشد، هزینه به بار می‌آورد و ممکن است با ناکامی مواجه شود. برای جلوگیری از چنین نتایجی، بهتر است که با تدبیر و تامل بیشتری عمل کنیم.