مسیر اقتصادی پس از جنگ

با این حال باید این نکته را نیز در نظر گرفت که پایان این جنگ به هر ترتیبی باید تغییرات اساسی در رویکردها و مدیریت‌ها ایجاد کند. بخشی از این تغییر از نتیجه جنگ و بازخوردهای اقتصادی آن حادث می‌شود و بخش دیگر از برنامه‌ها و روش‌هایی که پس از جنگ در دستور کار قرار می‌گیرد. در هر دو مورد یک نقطه تلاقی و اشتراک در ایجاد منافع ملی وجود دارد و آن چیزی نیست جز تغییر در سیاست‌های مالی و پولی. آنچه که امروز در شرایط تصمیم با آن مواجه هستیم با آنچه که دیروز اقتصاد ایران با آن درگیر بوده، تفاوت چندانی ندارد، با این تفاوت که گزینه نتیجه جنگ و احتمال گشایش یا امتداد تحریم بر آن مترتب خواهد بود. بنابراین اینکه باید اصلاحات اساسی در اقتصاد و سیاستگذاری‌های اقتصادی ایران رخ دهد یک موضوع اساسی و ثابت در دهه‌های اخیر بوده است که این بار ناگزیر و شایسته است در دستور کار همه ارکان نظام قرار بگیرد. بدیهی است که رانت و توزیع ناعادلانه ثروت زیر بار تحریم و به واسطه تنگناهای اقتصادی به یک رویه در گردش سیاسی و اقتصادی ایران تبدیل شده است که نه تنها فقر را گستشرش داده، بلکه موجب ناامیدی قشر جوان و فعال بازار کار شده است. این وضعیت نه امکان ادامه دارد و نه قابل پذیرش برای مسئولان خواهد بود که بعد از جنگ استمرار داشته باشد، چراکه بازسازی و ترمیم نیاز به اصلاحات اساسی در رویکردها دارد. بنابراین موضوع این روزها درباره آتش‌بس، توافق یا جنگ دیگر یک فاکتور مرتبط با گزینه‌های نظامی یا صرفا دیپلماتیک نیست که بخواهیم تاخیر یا تعجیل در آن را با استدلال‌های خام و یکسویه توجیه کنیم. هر اتفاقی در میدان یا دیپلماسی باید بر اساس منافع اقتصادی و سیاسی بلندمدت تهران صورت بگیرد. این صورت‌بندی جدید می‌تواند خون تازه‌ای در رگ‌های بازار کار و تولید باشد که رشد اقتصادی و نگاه به توسعه را در اولویت قرار می‌دهد. پس از این جنگ رویکردهای صرفا سیاسی به زندگی و معیشت مردم تقریبا امکان‌پذیر نخواهد بود، چرا که مردم در چند دهه اخیر با صبر و تحمل، زیر سایه پرهیز از جنگ و تحریم‌های فزاینده روزگاری را سپری کردند که به افق‌ها و چشم‌اندازهایش نزدیک شده است. باید اینطور تصور کرد که ایران پس از چند دهه کشمکش بر سیاست‌های اصولی خود امتیاز ویژه‌ای دارد برای قدرت‌نمایی در عرصه اقتصادی و سیاسی. این امکان را باید در جهت رفاه و آسایش طولانی‌مدت مردم خرج کرد. نگاه‌های افراطی به توافق یا جنگ نباید بر زندگی مردم سایه بگسترانند. آینده ایران از مسیر توسعه و استفاده از قدرت آزادشده از جنگ ساخته می‌شود، نه شعارها.