ایست تورمی در کانال ۳۰ درصدی؛ وزنه سنگین اجاره‌بها بر پای سیاست‌های کنترل تورم

در همین‌باره، تورم نقطه به نقطه شهریورماه نیز چشم‌انداز مثبتی داشته است. بر اساس داده‌ها تورم نقطه به نقطه به ۳۱.۲ درصد رسیده که نسبت به مرداد ماه ۰.۴ درصد کاهش داشته است. اما نکته قابل تامل درباره داده‌های شهریور ماه این است که این روند با توجه به ثبات نسبی تورم خوراکی‌ها که اثرات تورمی مهمی در سال‌های گذشته داشته‌اند و با حذف ارز ترجیحی در دولت سیزدهم به عنوان تحریک کننده گرانی و تورم پیشران بودند این بار نیز می‌توانند به افتادن عدد تورمی به زیر ۳۰ درصد کمک کنند ؟ این موضوع را باید از ابعاد دیگری هم مورد توجه قرار داد.
مسکن در صدر تورم‌زایی
یکی از مهمترین مسائل پیش روی سیاست‌های کنترلی دولت چهاردهم که در ماه‌های ابتدایی می‌تواند کابینه را به تامل وادارد، موضوع اجاره‌بها و تاثیر مهم آن بر تورم است. دولت سیزدهم به رغم شعار تولید یک میلیون واحد مسکونی در سال نتوانست کار مهمی از پیش ببرد و در پایان ماموریت خود با انبوهی از تقاضای انباشته شده در این بخش صحنه اجرا را ترک کرد.شاید به همین دلیل بود که پزشکیان چه در زمان رقابت‌های انتخاباتی و چه در مرحله استقرار خود سخنی از ساخت مسکن برای نیازمندان و کم‌درآمدها به میان نیاورد.الیته پزشکیان که گفته است وعده ای نمی‌دهد در قبال مطالبه مسکن از سوی خانوارها رو به روست و این تقاضای رو به فزونی آثار تورمی خود را در ماه‌های گذشته به شکل برجسته‌ای ظاهر کرده است.
مقایسه کاهش تورم در کالاهای خوراکی و اجاره و آموزش نشان داده که وزنه سنگین تورمی در کالای مهمی همچون مسکن به معضل مهمی در برابر سیاست‌های کنترلی دولت جدید تبدیل خواهد شد. داده‌ها همین را می‌گویند. بر اساس داده‌های مرکز آمار «آموزش» و «اجاره» به ترتیب با ۳.۳ و ۲.۹ درصد بیشترین تورم ماهانه را در شهریور ثبت کردند. در همین حال تورم کالاهای «خوراکی، آشامیدنی و دخانیات» از ۱.۱ درصد به ۰.۹ درصد کاهش یافته است. «میوه و خشکبار» در این ماه به طور میانگین کاهش قیمت ۴‌درصدی را ثبت کرد. بازار خودرو در دومین ماه کاهش قیمت داشته است. اما در یک سال منتهی به شهریور ماه امسال، «حمل‌و‌نقل عمومی» با ۵۵.۸ و «اجاره»با ۴۲.۳ درصد، بیشترین افزایش قیمت را نشان داده‌اند که بیانگر تاثیر تورمی این بخش‌هاست.
کاهش تقاضا و حذف کالاهای اساسی
با این داده‌های منتشر شده و جهت‌گیری دولت برای کاهش تورم به کانال ۲۰ درصدی این سوال همچنان مطرح است که کابینه پزشکیان می‌تواند بدون توجه به حوزه اجاره‌بها و ساخت مسکن ارزان در مسیر کاهش قیمت‌ها قدم بردارد یا جهش‌های بعدی این بخش مستاجران را که حدود نیمی از جمعیت کلانشهرها را تشکیل داده‌اند ناگزیر به حذف کالاهای اساسی در سبد خود خواهد کرد؟ برخی از کارشناسان بر این عقیده‌اند که یکی از دلایل اصلی کاهش تورم دهک‌های پایین دآمدی با حذف کالاها اتفاق افتاده است. نمونه بارز این ادعا را می‌توان در کاهش مصرف گوشت و لبنیات در سفره‌های آنان دید، موضوعی که از طف فعالان کارگری و اقتصاددانان بارها مورد نقد بوده و نسبت به پیامدهای آن نیز هشدار داده شده است. بر اساس اعداد و ارقام منتشر شده در ماه‌های گذشته کارگران حداقل ۷۰ درصد درآمد خود را صرف هزینه مسکن و اجاره‌بها می‌کنند که البته در شهرهای بزرگ احتمالا این عدد بیشتر و قابل توجه است. این موضوع در بسیاری از موارد حتی باعث شده خانوارهای کم‌درآمد برای داشتن سرپناه ناگزیر به حذف کالاهای اساسی از سفره‌هایشان باشند. کاهش قدرت خرید آحاد جامعه، رکود، سرکوب دستمزدها، کوچک شدن سفره‌ها، خروج گوشت و مرغ از سفره و تغذیه مردم همه نشان از جیب خالی کارگران با واقعی نبودن دستمزد دارد.
وخامت این مسئله آنجا مشخص می‌شود که در روزهای گذشته گزارش‌های زیادی درباره پدیده« شاغلان فقیر» منتشر شده است واحمد میدری, وزیر کار معتقد است کسانی که فقر مطلق دارند شاغل هستند. احمد میدری با اعلام اینکه ۳۰درصد از جمعیت کشور زیر خط فقر هستند، گفت: اغلب کسانی که به فقر مطلق دچارند شغل و درآمد دارند، اما درآمد آنها کفاف زندگی‌شان را نمی‌دهد.
سهم خوراکی ها از سفره خانوار کم شد
سمیه گلپور، رئیس کانون عالی انجمن‌های صنفی کارگری کشور معتقد است: مطابق آمارهای بانک مرکزی خانوار ایرانی در گذشته ۴۰درصد دستمزد خود را صرف خوراکی ها می کرد, اکنون با توجه به گرانی ها این رقم به ۲۵درصد رسیده است. یعنی سفره جامعه کارگری کوچک شده است.
گلپور درباره هزینه های اقلام مصرفی خانوار ایرانی گفته است: مطابق بررسی های آماری بانک مرکزی از هزینه های اقلام خوراکی خانوار شهری و روستایی که به صورت ماهیانه استخراج می شود,مشاهده می شود که در گذشته یک خانوار کارگری ۴۰درصد درآمد خود را صرف هزینه های سبد خوراکی ها می کرد که این رقم اکنون به۲۵ درصد رسیده است. این به این معنی است که کارگران با توجه به افزایش هزینه های زندگی (مسکن,بهداشت, آموزش) دیگر امکان صرف کردن ۴۰درصد درآمد خود برای خوراکی را ندارند و اکثر آنها دچار سو تغذیه و بیماری های ناشی از آن می شوند. یعنی تغذیه در خانواده ایرانی افت یافته است.
چند نتیجه مهم درباره تورم شهریورماه
با این اوصاف دو نتیجه کلی درباره آمار تورمی شهریورماه و کاهش تورم ماهانه خوراکی‌ها قابل تصور است. اول اینکه بخشی از این کاهش در نتیجه محدود شدن تقاضای دهک‌های اول برای خرید کالاهای اساسی است که با تثبیت قیمت‌ها در شش ماه گذشته این اعداد تورمی را به تبات نسبی رسانده است. از سوی دیگر با توجه به ثبات نسبی تورم کالاهای خوراکی در دو – سه ماه گذشته باید این موضوع را مورد توجه قرار داد که مسیر کاهشی بودن تورم از کانال خوراکی‌ها بسته شده و افزایش قیمت نان و لبنیات در هفته‌های گذشته تاثیر تورمی خود را احتمالا در مهر ماه نشان خواهد داد. نکته مهمتر اینکه تورم ادامه‌دار اجاره‌بها و تقاضای فروخورده مسکن می‌تواند در آینده بر تنور تورم بدمد و ایستایی یا صعود شاخص‌های تورمی را بر سیاست‌های دولتی تحمیل کند. با این وجود دولت چهاردهم ناگزیر است به رغم عدم تمایل بر دخالت در بازار مسکن، راه‌های جدیدی را برای این مسئله معرفی کند. تکانه‌های بعدی قیمت مسکن و اجاره‌بها و واکنش فعالان بازار این پرونده این آسیب را برای دولت می‌گشاید.