«احد وظیفه» رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور در گفتوگو با ایلنا در خصوص راهکارهای مقابله با بحران آب در شهر تهران و دیگر شهرهای کشور گفت: یکی از مهمترین راهکارهایی که باید بهطور جدی مدنظر قرار گیرد، توقف توسعه شهر تهران و استان البرز، به معنای ایجاد مناطق مسکونی جدید است. آب یک موضوع بسیار حیاتی است و در زندگی روزمره نیز میدانیم که حتی یک روز هم بدون آب نمیتوانیم زندگی کنیم. بنابراین، برای دستیابی به پایداری سرزمینی، ضروری است که محدودیتهایی در توسعۀ شهری اعمال شود و اجازه ندهیم شهرها بیش از این گسترش یابند. وی افزود: جانمایی صنایع، بهویژه صنایع آببر، چه در تهران و چه در اصفهان، موضوعی جدی است. اصفهان نیز با چالشهایی در این زمینه مواجه است و شهر مشهد نیز وضعیت نامطلوبی دارد. به نظر میرسد در طی دهههای گذشته، بهویژه در یکی دو دهۀ اخیر، بارگذاری جمعیت در کلانشهرها بهشکلی سامانیافته و منطقی نبوده و جمعیت زیادی بدون برنامهریزی مناسب در این شهرها ساکن شدهاند.
وظیفه در ادامه خاطرنشان کرد: در این کلانشهرها، اقلیم مناطق توان ارائه خدمات و تأمین منابع به اندازهای که جمعیت نیاز دارد — بهویژه از نظر آب — را نداشته و بیش از حد توان اقلیمی بارگذاری صورت گرفته است. بنابراین لازم است این سیاستها اصلاح شود. نخستین و مهمترین اقدام، تجدیدنظر اساسی در این سیاستهاست. باید بدانیم که اقلیم محدودیت دارد و نمیتوان به هر شکلی و در هر اندازهای در یک منطقه تغییر ایجاد کرد.
رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور تصریح کرد: دومین اقدام، بهکارگیری هوش مصنوعی و فناوریهای روز در توزیع آب و مدیریت مصرف است، برای مثال استفاده از شیرآلات کممصرف و کولرهای جدید که مصرف آب و انرژی پایینتری دارند. اینها مصادیقی از بهرهگیری از فناوری هستند. اکنون با وجود آنکه جمعیت ساکن شده، ساختوساز انجام گرفته و شهر گسترش یافته است، اما همچنان از فناوریهای گذشته استفاده میکنیم در حالی که مسائل ما تغییر کرده است.
وی با بیان اینکه باید راهحلهای جدیدی برای این مسائل پیدا کنیم، گفت: نمونههایی از این راهحلها عبارتند از بهکارگیری هوش مصنوعی در توزیع آب. با استفاده از این فناوری، مشترکان پرمصرف بهراحتی شناسایی میشوند و با تذکر به آنها، فرهنگ صرفهجویی، کاهش مصرف و بهینهمصرفی در میان عموم مردم توسعه مییابد و فراگیر میشود. با کمبودهای کنونی دیگر نمیتوان مانند گذشته رفتار کرد و حتماً باید کنترلهای بیشتری اعمال شود.
وی اعمال کنترل بسیار جدی بر منابع تأمین آب، بهویژه در بالادست سدهای اصلی را به عنوان راهکار دیگر برای مدیریت بحران آب دانست و گفت: جمعیتی که در پاییندست این شهرها ساکن شدهاند، چشم امیدشان به آن سدهای بالادست است. اگر بارشهای بالادست سدها به هر دلیلی به سمت باغها و باغچههای بیشماری منحرف شود که بهویژه در یکی دو دهۀ اخیر ایجاد شدهاند — از جمله مناطق خوشنشین که حتی با تراشیدن کوهها در کوهپایههای شمیرانات و شمال تهران در حال پیشروی هستند — این موضوع میتواند تبعات جدی به همراه داشته باشد. این روند مخل نظم و شرایط ایدهآلی است که یک شهر باید داشته باشد و متأسفانه روزبهروز بر این بینظمیها و تخلفات افزوده میشود. پیشروی فراتر از توان اقلیمی و پتانسیل تحمل آن، مسلماً آیندهای ناخوشایند را به همراه خواهد داشت. رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور توضیح داد: آمارها نشان میدهد که میزان مصرف خانوار یا سرانۀ مصرف در ایران نسبت به بسیاری از کشورها بالاتر است. این موضوع تا حدودی درست است، هرچند نباید تفاوت اقلیمی را نادیده گرفت و نمیتوان صرفاً مصرف را مقایسه کرد و شرایط اقلیمی را در نظر نگرفت. با اینحال، کنترل مصرف یا به عبارتی کنترل تقاضا، کاری است که نسبت به سایر راهکارها سریعتر به نتیجه میرسد. او افزود: تصور کنید تمام مردم شهر تهران با یک عزم همگانی، مصرف آب خود را تنها ده درصد کاهش دهند. همین اقدام میتواند تحولی بسیار بزرگ ایجاد کند. این ده درصد کاهش مصرف، بهراحتی قابل تحقق است. صرفاً با کمی کنترل بر رفتارهای عادی روزمره. برای مثال کاهش مدت زمان دوش گرفتن، کاهش تعداد دفعات استحمام و تغییر نحوه دوش گرفتن و استحمام. همچنین بهکارگیری فناوریهای مناسب، از جمله ماشینهای ظرفشویی و کولرهای آبی کممصرف، میتواند تأثیر چشمگیری داشته باشد.
وظیفه با تأکید بر اینکه این اقدامات الگوی مصرف میتواند متحول شده و به استانداردهای جهانی نزدیک شود، گفت: در آن صورت میتوانیم تا حدودی این کمبودها را مدیریت کنیم. البته همانگونه که گفته شد، شهر تهران بیش از توان اقلیم خود نیاز دارد؛ یعنی بارگذاری جمعیت بیش از آن چیزی است که طبیعت قادر به تأمین آن است. در نتیجه، حتی اگر بارندگیها در سطح نرمال هم باشد، باز هم با کسری آب مواجه خواهیم بود. با این حال، با کنترل مصرف میتوان این کمبود را تا حدی تقلیل داد، به میزانی که قابل مدیریت باشد و بتوان بازه زمانی طولانیتری را با شرایط موجود سپری کرد.
وی با اشاره به اینکه هماکنون تهران ششمین سال پیاپی خشکسالی را پشت سر میگذارد، اظهار کرد: نمیتوان با قاطعیت گفت که سال آینده قطعاً سالی ترسالی خواهد بود. اقلیم در حال تغییر است و احتمال دارد خشکسالیهای آینده طولانیتر و شدیدتر از دورههای خشکی باشند که در گذشته تجربه کردهایم. بنابراین در آن صورت مسلماً شرایط بهمراتب بدتری را تجربه خواهیم کرد. خرد به ما حکم میکند که هوشیار باشیم و مدیریت را بهگونهای اعمال کنیم که نیمنگاهی به آینده داشته باشیم تا بتوانیم در برابر خشکسالیهای طولانیتر در آینده — که احتمال وقوعشان بسیار زیاد است و گریزی از آن نیست — تابآوری داشته باشیم.
رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور در پایان خاطرنشان کرد: با توجه به اینکه ششمین سال خشکسالی پیاپی را پشت سر میگذاریم، تاکنون این خشکسالیها را با اتکا به منابع آب زیرزمینی مدیریت کردهایم؛ یعنی هر اندازه که بارندگی کمتر بوده، کمبود آن را از سفرههای زیرزمینی برداشت کردهایم. اما این سفرهها در حال خالی شدن هستند و دشتها در اقصی نقاط کشور فرونشست بسیار شدیدی را تجربه میکنند. این مسئله در بلندمدت و در سالهای آینده میتواند وضعیت بسیار ناپایدار و بحرانی ایجاد کند.
