افزایش ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر و اجرای طرح‌های بهینه‌سازی مصرف، دو محور مهم اقدامات صنعت برق برای مدیریت اوج بار تابستان امسال بوده است؛ اقداماتی که از یک سو به افزایش تولید برق و از سوی دیگر به کاهش مصرف و استفاده بهینه از انرژی کمک می‌کنند.
بر اساس آمار اعلام‌شده، ظرفیت نصب‌شده نیروگاه‌های تجدیدپذیر کشور به ۶ هزار و ۱۵۱ مگاوات رسیده است. از ابتدای اسفند ۱۴۰۴ تاکنون نیز حدود دو هزار مگاوات به این ظرفیت افزوده شده و در شهریورماه امسال، ۲۵۱ مگاوات ظرفیت جدید به مدار آمده است.
تولید برق نیروگاه‌های تجدیدپذیر از ابتدای سال ۱۴۰۵ تا زمان اعلام آمار به ۴ میلیارد و ۵۴۸ میلیون کیلووات‌ساعت رسیده است. سهم این نیروگاه‌ها از تولید ماهانه برق نیز در مردادماه ۸۴۴ میلیون و در شهریورماه ۹۳۰ میلیون کیلووات‌ساعت بوده است.
در کنار توسعه ظرفیت تولید، طرح‌های بهینه‌سازی مصرف نیز با هدف کاهش بار شبکه اجرا شده‌اند. تعویض ۵۰۰ هزار چراغ معابر با تجهیزات کم‌مصرف، نصب ۴۵ هزار موتور کم‌مصرف برای کولرهای آبی، استفاده از ۱۵۵ هزار پنل LED داخلی و نصب ۹ هزار دستگاه کولر گازی در مناطق جنوبی کشور، از جمله اقدامات اعلام‌شده در این بخش است. بر اساس آمار ارائه‌شده، مجموع فعالیت‌های بهینه‌سازی به کاهش ۱۲۹ مگاواتی بار شبکه منجر شده است.
افزایش ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر
ظرفیت نصب‌شده نیروگاه‌های تجدیدپذیر کشور با ادامه روند توسعه این نیروگاه‌ها به ۶ هزار و ۱۵۱ مگاوات رسیده است. از ابتدای اسفند ۱۴۰۴ تاکنون حدود دو هزار مگاوات به ظرفیت موجود اضافه شده و در شهریورماه نیز ۲۵۱ مگاوات ظرفیت جدید وارد مدار شده است.
برای درک بهتر ابعاد این توسعه، ظرفیت فعلی نیروگاه‌های تجدیدپذیر کشور معادل توان نصب‌شده بیش از یک میلیون و ۲۰۰ هزار سامانه خورشیدی خانگی پنج‌کیلوواتی برآورد می‌شود. همچنین، ظرفیت افزوده‌شده از ابتدای اسفند تاکنون، از نظر توان نصب‌شده با حدود ۴۰۰ هزار سامانه پنج‌کیلوواتی برابری می‌کند.
توسعه این نیروگاه‌ها، به‌ویژه نیروگاه‌های خورشیدی، امکان استفاده بیشتر از منابع پاک را در سبد تولید برق کشور فراهم کرده است. البته ظرفیت نصب‌شده به‌تنهایی بیانگر میزان برق قابل تأمین در ساعات اوج مصرف نیست؛ زیرا میزان تولید نیروگاه‌های خورشیدی به شرایط تابش و زمان مصرف وابسته است. ازاین‌رو، علاوه بر توسعه ظرفیت، میزان تولید واقعی و انطباق آن با ساعات اوج بار نیز در ارزیابی نقش این نیروگاه‌ها اهمیت دارد.
تولید بیش از ۴.۵ میلیارد کیلووات‌ساعت برق پاک
بر اساس این گزارش، نیروگاه‌های تجدیدپذیر کشور از ابتدای سال ۱۴۰۵ تا زمان ارائه آمار، چهار میلیارد و ۵۴۸ میلیون کیلووات‌ساعت برق تولید کرده‌اند. این میزان تولید، معادل مصرف سالانه بیش از یک میلیون و ۲۰۰ هزار خانوار اعلام شده است.
تولید برق تجدیدپذیر در ماه‌های گرم سال نیز روند قابل توجهی داشته است. نیروگاه‌های تجدیدپذیر در مردادماه ۸۴۴ میلیون کیلووات‌ساعت و در شهریورماه ۹۳۰ میلیون کیلووات‌ساعت برق تولید کرده‌اند. به این ترتیب، تولید برق در شهریورماه نسبت به مرداد ۸۶ میلیون کیلووات‌ساعت، معادل حدود ۱۰.۲ درصد، افزایش یافته است.
تولید شهریورماه، بر مبنای مصرف ماهانه ۳۰۰ کیلووات‌ساعت برای هر خانوار، معادل مصرف یک‌ماهه حدود ۳.۱ میلیون خانوار است. این مقایسه صرفاً حجم انرژی تولیدشده را نشان می‌دهد و به معنای تأمین مستقیم برق این تعداد خانوار در تمام ساعات شبانه‌روز نیست.
افزایش تولید برق تجدیدپذیر در ماه‌های گرم، در کنار فعالیت سایر نیروگاه‌ها و اجرای برنامه‌های مدیریت مصرف، به تأمین بخشی از نیاز شبکه کمک می‌کند. با این حال، برای سنجش میزان اثرگذاری این منابع بر کاهش اوج بار، باید توان تولیدی آن‌ها در ساعات حداکثر تقاضای برق نیز بررسی شود.
کاهش انتشار آلاینده‌ها با تولید برق پاک
توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر علاوه بر افزایش تنوع منابع تولید برق، آثار زیست‌محیطی مثبتی نیز به همراه دارد. بر اساس اطلاعات به دست آمده، تولید چهار میلیارد و ۵۴۸ میلیون کیلووات‌ساعت برق تجدیدپذیر در سال ۱۴۰۵ تا زمان ارائه آمار، از انتشار حدود ۲.۵ میلیون تن دی‌اکسیدکربن جلوگیری کرده است. این میزان کاهش انتشار، از نظر اثر زیست‌محیطی، معادل جذب سالانه دی‌اکسیدکربن توسط حدود ۴۲ میلیون اصله درخت عنوان شده است.
تولید برق از منابع تجدیدپذیر، در صورت جایگزینی با تولید مبتنی بر سوخت‌های فسیلی، می‌تواند به کاهش مصرف سوخت و انتشار آلاینده‌ها کمک کند. از این منظر، توسعه این نیروگاه‌ها علاوه بر نقش آن‌ها در تأمین انرژی، در کاهش آثار زیست‌محیطی تولید برق نیز اهمیت دارد.
کاهش ۱۲۹ مگاواتی بار شبکه با بهینه‌سازی مصرف
در کنار افزایش ظرفیت تولید، کاهش مصرف برق نیز از محورهای مهم مدیریت شبکه در تابستان امسال بوده است. در این زمینه، اصلاح تجهیزات روشنایی و سرمایشی با هدف کاهش مصرف و افزایش بهره‌وری انرژی دنبال شده است.
بر اساس آمار ارائه‌شده، اجرای طرح‌های بهینه‌سازی موجب کاهش ۱۲۹ مگاواتی بار شبکه شده است. این میزان کاهش بار از نظر توان، معادل ظرفیت نصب‌شده ۲۵ هزار و ۸۰۰ سامانه خورشیدی پنج‌کیلوواتی است؛ هرچند کاهش بار ناشی از بهینه‌سازی و ظرفیت نصب‌شده نیروگاه، از نظر نحوه اثرگذاری بر شبکه یکسان نیستند.
کاهش بار شبکه به معنای کم‌شدن بخشی از توان موردنیاز در شرایط بهره‌برداری است و می‌تواند در کنار افزایش تولید، به مدیریت بهتر عرضه و تقاضای برق کمک کند. میزان اثربخشی این اقدامات نیز به استمرار طرح‌ها، استفاده از تجهیزات پربازده و الگوی مصرف مشترکان بستگی دارد.
اصلاح تجهیزات روشنایی و سرمایشی
تعویض ۵۰۰ هزار چراغ معابر با تجهیزات کم‌مصرف، از جمله اقدامات انجام‌شده در حوزه بهینه‌سازی مصرف برق است. این طرح با هدف کاهش مصرف انرژی در سامانه‌های روشنایی معابر اجرا شده است.
جایگزینی چراغ‌های قدیمی با تجهیزات پربازده، امکان تأمین روشنایی موردنیاز با مصرف برق کمتر را فراهم می‌کند. البته میزان صرفه‌جویی حاصل از این طرح به توان چراغ‌های قبلی و جدید و همچنین ساعات کارکرد آن‌ها بستگی دارد و برای محاسبه دقیق کاهش بار، باید اطلاعات مربوط به صرفه‌جویی واقعی در دسترس باشد.
در بخش سرمایش نیز ۴۵ هزار موتور کم‌مصرف BLDC برای کولرهای آبی نصب شده است. این موتورها با هدف افزایش بازده کولرهای آبی و کاهش مصرف برق به کار گرفته می‌شوند. با توجه به استفاده گسترده از این تجهیزات در بخش خانگی، ارتقای بازده آن‌ها می‌تواند به کاهش مصرف در دوره گرم سال کمک کند.
نصب ۱۵۵ هزار پنل LED داخلی نیز از دیگر اقدامات اعلام‌شده در این بخش است. فناوری LED با مصرف انرژی کمتر در مقایسه با بسیاری از تجهیزات روشنایی قدیمی، امکان افزایش بهره‌وری را در ساختمان‌ها و فضاهای داخلی فراهم می‌کند.
همچنین، نصب ۹ هزار دستگاه کولر گازی در مناطق جنوبی کشور در شمار اقدامات گزارش‌شده برای بهینه‌سازی مصرف قرار دارد. با توجه به گرمای هوا و نیاز بیشتر به استفاده از تجهیزات سرمایشی در این مناطق، بازده دستگاه‌ها و نحوه استفاده از آن‌ها در میزان مصرف برق اهمیت دارد. میزان صرفه‌جویی حاصل از این طرح نیز به مشخصات فنی کولرها، تجهیزات جایگزین‌شده و شرایط بهره‌برداری وابسته است.
تداوم توسعه تولید و مدیریت مصرف
آمارهای اعلام‌شده از توسعه ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر و اجرای طرح‌های بهینه‌سازی مصرف، نشان می‌دهد مدیریت اوج بار تابستان بر دو مسیر افزایش تولید و کنترل تقاضا استوار بوده است.
در بخش تولید، ظرفیت نصب‌شده نیروگاه‌های تجدیدپذیر به ۶هزار و ۱۵۱ مگاوات رسیده و تولید برق این نیروگاه‌ها در شهریورماه با ثبت ۹۳۰ میلیون کیلووات‌ساعت، از میزان تولید مردادماه فراتر رفته است. در بخش مصرف نیز اجرای طرح‌های اصلاح روشنایی و ارتقای تجهیزات سرمایشی، در کنار سایر اقدامات بهینه‌سازی، به کاهش ۱۲۹ مگاواتی بار شبکه منجر شده است.
البته ظرفیت نصب‌شده، میزان انرژی تولیدشده و کاهش بار شبکه، سه شاخص متفاوت‌اند و هر یک بخشی از عملکرد صنعت برق را نشان می‌دهند. ظرفیت نیروگاه‌ها برحسب مگاوات سنجیده می‌شود، تولید انرژی با کیلووات‌ساعت بیان می‌شود و کاهش پیک به میزان توان کاسته‌شده از شبکه در ساعات مشخص اشاره دارد.
بر این اساس، ارزیابی دقیق عملکرد طرح‌های توسعه تجدیدپذیر و بهینه‌سازی مصرف، علاوه بر بررسی ظرفیت‌های ایجادشده و میزان تولید برق، به اطلاعات مربوط به سهم این اقدامات در ساعات اوج بار نیاز دارد.
توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر، ورود ظرفیت‌های جدید به مدار و اصلاح تجهیزات پرمصرف، در کنار مدیریت تقاضا، از اقدامات صنعت برق برای تأمین پایدارتر انرژی در تابستان ۱۴۰۵ بوده است. ادامه این روند در کنار همراهی مردم در مدیریت مصرف می‌تواند به افزایش بهره‌وری، استفاده بهتر از منابع انرژی و بهبود مدیریت شبکه برق کشور کمک کند.
