هواداران در فوتبال ایران هویت مشخصی ندارند

فوتبال به واسطه هیجان و رقابتی که در آن وجود دارد همواره محلی برای بروز برخورد و تنش چه در میان بازیکنان و مربیان و چه در میان هواداران و تماشاگران بوده است و در همین راستا تلاش‌های زیادی در سراسر جهان صورت گرفته است تا با ابزارهای مختلفی از آموزش و فرهنگ سازی گرفته تا جریمه و تنبیه از میزان این خشونت‌ها کاسته شود. برای تحقق چنین امری، بهره گیری از روانشناسان ورزشی در محیط باشگاهی و یا در سطوح مختلف مدیریتی از جمله اقداماتی است که برای کاهش این تخلفات انجام می‌شود. اصطلاح «فرهنگ هواداری» سال‌های زیادی است که در فوتبال ایران مورد استفاده قرار می‌گیرد و یکی از اهداف آن کاهش خشونت و پرخاشگری در میان تماشاگران و هواداران تیم‌های ورزشی است اما با این وجود همواره در مسابقات فوتبال و به خصوص مسابقاتی که از حساسیت بیشتری برخوردار هستند شاهد بروز تخلفاتی همچون درگیری فیزیکی، پرتاب بطری و سنگ و فحاشی در میان تماشاگران بوده ایم و به نظر می‌رسد اقداماتی که در این خصوص صورت گرفته است نتوانسته چنین تخلفاتی را برطرف سازد.
حال سوال اینجاست که چه عواملی بر بروز این تخلفات و اصلاح «فرهنگ هواداری» دخیل است و چه اقداماتی برای آن باید انجام داد؟ محمد علی منصوری جوزانی کارشناس و پژوهشگر حوزه روانشناسی ورزشی در گفت و گو با خبرنگار مهر به بررسی این مساله در فوتبال ایران پرداخت و آن را مورد ارزیابی قرار داد.
فوتبال ذاتاً ورزشی خشونت آمیز است
محمد علی منصوری جوزانی در آغاز بر این مساله تاکید کرد که فوتبال ذاتاً ورزشی خشونت آمیز است و روایت‌های مختلفی که از ساخت نخستین توپ وجود دارد اشاره کرد و گفت: بر اساس روایت‌هایی که ساخت توپ موجود است نخستین توپ‌ها از جمجمه حیوانات ساخته می‌شد که از این جمجمه‌ها به عنوان ابزاری برای بازی استفاده می‌شد و حتی اگر این روایت هم صحیح نباشد استفاده از مثانه باد شده خوک برای ساخت توپ اثبات شده است. در هر دو روایت شاهدیم که نوعی خشونت وجود دارد و حاکی از آن است که فوتبال از اساس، خشونت را با خود حمل می‌کند. همین فوتبال در دنیای دیروز به یک آئین تبدیل شده است و افرادی از طبقات اجتماعی مختلف به آن گرایش دارند و هر کدام به دلایلی از تیمی هواداری می‌کنند. هوادارانی که جامعه مخصوص به خود را تشکیل داده‌اند و دیروزه به بخش مهمی از باشگاه‌های فوتبال را به خود اختصاص داده‌اند و یکی از ارکان مهم هستند. به همین دلیل در سطح جهان، باشگاه‌ها تلاش می‌کنند هواداران را با خود همسو کنند و هویت باشگاه و هویت تماشاگر را به هم پیوند بزنند. مسأله‌ای که در فوتبال ایران مغفول مانده است و به دلایل مختلفی، هوادار و باشگاه با هم پیوند ندارند و نه هوادار خودش را متعلق به باشگاه می‌داند و نه باشگاه از حضور هوادار منفعتی کسب می‌کند.
این پژوهشگر ورزشی معتقد است که در فوتبال ایران دلایل مختلفی وجود دارد که براساس آن، مفهوم «هویت» برای هوادار شکل نگرفته و در نتیجه مفهوم «فرهنگ هواداری» صرفاً در حد واژه باقی مانده است.
هویت هواداری در ایران شکل نگرفته است
این روانشناس ورزشی گفت: در فوتبال ایران، هویت هواداران تعریف نشده است و هوادار هویتی در تیم خود ندارد. هوادار فوتبال در ایران در سمتی که باشگاه قرار دارد قرار نگرفته است. به این معنا که باشگاه از قبال هوادار منفعتی کسب نمی‌کند. برای نمونه، باشگاه سهمی از بلیتی که هوادار تهیه می‌کند ندارد. حضورش در جایی ثبت نمی‌شود و معلوم نیست تماشاگری که در یک بازی به حمایت از تیمش می‌پردازد در بازی بعدی هم حضور داشته باشد. تماشاگر همچون رهگذری است که در دلش و به لحاظ احساسی هوادار تیم است.
البته اقداماتی همچون صدور کارت هواداری در سال‌های اخیر از سوی برخی باشگاه‌ها صورت گرفت اما هیچکدام نتوانستند به این هویت نادیده گرفته شده کمکی کند. در نتیجه تماشاگری که در ورزشگاه حضور دارد و تیمش نتیجه نگرفته است خشمگین می‌شود و ابایی از شکستن صندلی یا پرتاب سنگ و بطری ندارد چرا که خود را به لحاظ قانونی بخشی از باشگاه نمی‌داند و منافع باشگاه را همسو با منافع خود در نظر نمی‌گیرد. همین تماشاگر نگران محروم شدن تیم از حضور تماشاگر هم ندارد چون که معلوم نیست خودش در بازی بعدی به ورزشگاه بیاید و در واقع پیوندی بین باشگاه و هوادار وجود ندارد و تا زمانی که این پیوند شکل نگیرد و نقش و هویت هوادار در تیمش تعیین نشود فرهنگ شکل نمی‌گیرد.
این در حالی است که در کشورهای دیگر بلیت‌های تماشاگران از ابتدای فصل به فروش می‌رود و تماشاگر می‌داند که در کدام بازی قرار است به ورزشگاه بیاید و باشگاه هم می‌داند که در هر بازی کدام تماشاگران در ورزشگاه حاضر می‌شوند. همین اقدام می‌تواند به هوادار هویت بدهد. هواداری که بلیت بازی‌های آینده را خریداری کرده است از انجام اقداماتی که موجب محرومیت تماشاگران از حضور در ورزشگاه شود اجتناب و حتی با آن مقابله می‌کند.