گفتوگو با حمید میرزایی نژاد ؛ بنیانگذار ایمنباکس درباره مسیری که از آگهیهای مفقودی آغاز شد و به شکلگیری یک زیرساخت هوشمند برای ثبت، جستوجو، پایش و بازگرداندن گمشدهها رسید
گم شدن یک مدرک یا وسیله شخصی، فقط گم شدن یک شیء نیست؛ گاهی آغاز زنجیرهای از هزینهها، نگرانیها و رفتوآمدهای غیرضروری است. هزینه صدور المثنی مدارک، زمان و انرژی صرفشده برای پیگیری، احتمال سوءاستفاده از مدارک و حتی ترددهای اضافی در شهر که میتواند به افزایش ترافیک و آلودگی هوا منجر شود، تنها بخشی از هزینههای پنهان گمشدن هستند.
در سوی دیگر، کسی که وسیلهای را پیدا کرده نیز اغلب نمیداند چگونه آن را به صاحب واقعیاش برساند.
ایمنباکس از دل همین دغدغه شکل گرفت؛ دغدغهای اجتماعی که بهتدریج به یک ایده فناورانه و سپس به ساخت زیرساختی برای ثبت، جستوجو، شناسایی، پایش و بازگرداندن گمشدهها تبدیل شد.
در این گفتوگو، بنیانگذار ایمنباکس از مسیری میگوید که از تجربه مواجهه با آگهیهای مفقودی آغاز شد؛ از این پرسش که چرا در عصر فناوری، پیدا کردن یک وسیله گمشده هنوز تا این اندازه به شانس وابسته است و چگونه میتوان با استفاده از فناوری، مشارکت مردم و ایجاد یک شبکه اعتماد، فاصله میان «گمشده» و «صاحبش» را کمتر کرد.
خبرنگار:
ایده ایمنباکس از کجا شروع شد؟ چه اتفاقی باعث شد به فکر ایجاد چنین سامانهای بیفتید؟
بنیانگذار ایمنباکس:
شروع این ماجرا برای من به سالهایی برمیگردد که در حوزه رسانه و روزنامه فعالیت داشتم و بهطور مرتب با افرادی مواجه میشدم که برای مدارک یا وسایل گمشدهشان آگهی مفقودی ثبت میکردند.
آن زمان بیشتر به این موضوع فکر میکردم که یک آگهی مفقودی، هرچند در بسیاری از موارد لازم و مفید است، اما در نهایت فقط خبر گم شدن یک وسیله را اعلام میکند. در حالی که دغدغه واقعی مردم چیز دیگری است؛ آنها میخواهند وسیلهشان را پیدا کنند.
از طرف دیگر، بارها با این مسئله مواجه میشدم که فردی مدرکی را پیدا کرده، اما نمیداند صاحب آن چه کسی است و چگونه باید آن را به دست او برساند.
همین موضوع یک سؤال جدی برای من ایجاد کرد:
چرا با وجود این همه پیشرفت فناوری، پیدا کردن یک وسیله گمشده هنوز تا این اندازه به شانس وابسته است؟
به نظرم رسید اگر بتوانیم این دو طرف را به یکدیگر متصل کنیم؛ یعنی کسی که چیزی را گم کرده و کسی که آن را پیدا کرده، میتوانیم بخشی از این مشکل را به شکل اصولی حل کنیم.
خبرنگار:
پس مسئله فقط ثبت مفقودی نبود؟
دقیقاً. ثبت مفقودی فقط یکی از حلقههای ماجراست.
در روشهای سنتی، اگر کسی مثلاً یک کارت ملی، شناسنامه، گواهینامه یا مدرک دیگری پیدا میکرد، شاید آن را به یک نانوایی، مسجد، مغازه، صندوق پست یا یک مرکز عمومی تحویل میداد. صاحب مدرک هم ممکن بود برای پیدا کردنش دوباره به همان محدوده مراجعه کند.
گاهی همه چیز به یک اتفاق یا شانس وابسته بود.
من فکر کردم باید این فرآیند از حالت پراکنده خارج شود و یک مسیر مشخص وجود داشته باشد؛ مسیری که از ثبت گمشده و پیداشده شروع شود، به تطبیق برسد و در نهایت به بازگرداندن وسیله به صاحبش منتهی شود.
ایمنباکس با همین نگاه شکل گرفت.
- یکی از نکات مهم درباره گمشدن مدارک و وسایل، هزینههایی است که شاید در نگاه اول دیده نشوند. این موضوع از نظر شما چقدر جدی است؟
اتفاقاً یکی از دلایلی که اهمیت این موضوع را بیشتر میکند، همین هزینههای مستقیم و غیرمستقیم گمشدن است.
وقتی یک مدرک یا وسیله گم میشود، مسئله فقط ارزش خود آن وسیله نیست. گاهی فرد مجبور میشود برای دریافت المثنی هزینه پرداخت کند، چندین بار به مراکز مختلف مراجعه کند، وقت زیادی را در رفتوآمد و پیگیری صرف کند و برای بعضی مدارک، مراحل اداری طولانی و پیچیدهای را طی کند.
از طرف دیگر، موضوع سوءاستفاده احتمالی از مدارک گمشده هم اهمیت زیادی دارد. یک مدرک هویتی یا سند، صرفاً یک تکه کاغذ نیست و میتواند اطلاعات و اعتبار فرد را با خود حمل کند. بنابراین هرچه فاصله زمانی میان گمشدن و پیدا شدن یا تعیین تکلیف آن بیشتر باشد، نگرانی فرد هم بیشتر خواهد بود.
اما بخش دیگری هم وجود دارد که کمتر دیده میشود؛ هزینهای که این اتفاق برای جامعه ایجاد میکند.
وقتی یک نفر برای پیگیری یک مدرک گمشده چندین بار از خانه خارج میشود، به مراکز مختلف مراجعه میکند یا برای انجام یک کار اداری که میتوانست با پیدا شدن همان مدرک حل شود، دوباره در شهر تردد میکند، این مسئله فقط اتلاف وقت خودش نیست.
این رفتوآمدهای غیرضروری در مقیاس بزرگتر یعنی مصرف بیشتر سوخت، افزایش ترافیک، آلودگی هوا و تحمیل هزینه به زیرساختهای شهری و اداری.
بنابراین ما به گمشدن فقط بهعنوان یک اتفاق شخصی نگاه نمیکنیم. این موضوع میتواند یک هزینه اجتماعی و اقتصادی پنهان هم داشته باشد.
اگر فناوری بتواند حتی بخشی از این رفتوآمدها، صدور المثنیها، پیگیریهای تکراری و زمان تلفشده مردم را کاهش دهد، در واقع علاوه بر کمک به یک فرد، به کاهش بخشی از هزینههای جامعه هم کمک کرده است.
از این زاویه، ایمنباکس برای ما فقط یک سامانه ثبت گمشده نیست؛ تلاشی برای کاهش هزینههای گمشدن است.
- نام «ایمنباکس» هم ظاهراً بخشی از همین نگاه است.
بله. «باکس» برای ما فقط یک نام نیست؛ تصویری از یک صندوق ایمن و قابل اعتماد است؛ جایی که اطلاعات مربوط به گمشدهها و پیداشدهها در آن ثبت و مدیریت میشود.
اما چیزی که برای من اهمیت بیشتری دارد، مفهوم اعتماد و امانتداری است.
ما معتقدیم هر ایرانی میتواند در این زنجیره یک امانتدار باشد. ممکن است شما چیزی پیدا کنید که متعلق به شما نیست، اما با ثبت آن در ایمنباکس، یک قدم برای بازگرداندنش به صاحبش بردارید.
به همین دلیل یکی از مفاهیم محوری ما این است:
«هر ایرانی یک امانتدار است.»
- ایمنباکس را چقدر یک کسبوکار و چقدر یک خدمت اجتماعی میدانید؟
هر دو وجه در کنار هم برای ما اهمیت دارند، اما نقطه شروع، یک دغدغه اجتماعی بوده است.
پیدا کردن وسیله گمشده نباید تبدیل به خدمتی شود که فقط افرادی با توان مالی بیشتر بتوانند از آن استفاده کنند. به همین دلیل، اصل جستوجوی گمشدهها در ایمنباکس رایگان است.
ما میخواهیم هر کسی که چیزی را گم کرده، بتواند بدون دغدغه مالی جستوجو کند و اگر مورد مشابهی در سامانه ثبت شده، مسیر پیگیری و بازگرداندن آن را دنبال کند.
در عین حال، یک سرویس فناورانه برای اینکه بتواند دائماً توسعه پیدا کند، نیازمند زیرساخت، سرور، برنامهنویسی، پشتیبانی، امنیت و نیروی انسانی است. بنابراین در کنار خدمات عمومی، سرویسهای اشتراکی را هم ایجاد کردهایم.
هدف این اشتراکها این نیست که «پیدا کردن» را پولی کنیم؛ بلکه قرار است امکانات بیشتری مانند پایش مستمر، تطبیق هوشمند و اطلاعرسانی خودکار را در اختیار کاربران قرار دهند و به پایداری این خدمت کمک کنند.
- مهمترین بخش این خدمات، «رادار ایمنباکس» است. رادار دقیقاً چه کاری انجام میدهد؟
تفاوت رادار با جستوجوی معمولی در این است که در جستوجوی معمول، شما به دنبال گمشدهتان میگردید؛ اما در رادار، رادار مراقب است اگر گمشده شما پیدا شد، شما را مطلع کند.
این موضوع اهمیت زیادی دارد، چون همیشه فرد بلافاصله متوجه گم شدن یک مدرک یا وسیله نمیشود.
فرض کنید فردی برای انجام کاری از کارت ملی یا یک مدرک دیگرش استفاده کرده و بعد در مسیر برگشت آن را گم کرده است. شاید تا چند ماه دیگر اصلاً متوجه این موضوع نشود؛ یا مثلاً سند یا مدرکی گم شده باشد که فرد فقط هنگام انجام یک معامله یا کار اداری به آن نیاز پیدا میکند.
در این فاصله ممکن است شخص دیگری آن مدرک را پیدا کند و در سامانه ثبت شود.
اینجاست که رادار معنا پیدا میکند.
رادار ایمنباکس اطلاعات ثبتشده را بهصورت مستمر پایش میکند و در صورت ایجاد تطابق، میتواند صاحب آن را از طریق سازوکار اطلاعرسانی تعریفشده، از جمله پیامک، مطلع کند.
یعنی به جای اینکه منتظر باشیم صاحب گمشده متوجه شود و دوباره جستوجو کند، سامانه خودش مراقب پیدا شدن آن است.
- پس میتوان گفت ایمنباکس از یک موتور جستوجو به یک سیستم پایش هوشمند تبدیل شده است؟
دقیقاً.
ما از ابتدا نمیخواستیم فقط یک سایت باشیم که مردم وارد آن شوند و چند کلمه را جستوجو کنند.
نگاه ما این است که ایمنباکس به یک زیرساخت هوشمند برای مدیریت چرخه گمشدهها و پیداشدهها تبدیل شود؛ از لحظهای که یک وسیله گم میشود یا پیدا میشود تا زمانی که اطلاعات آن ثبت، بررسی، تطبیق و در نهایت برای بازگرداندن آن اقدام شود.
در این مسیر، فناوری، داده و هوش مصنوعی میتوانند نقش بسیار مهمی داشته باشند.
- ایمنباکس در کنار کاربران عادی، اشتراکهای گروهی و سازمانی هم دارد. فلسفه این بخش چیست؟
ما به این نتیجه رسیدیم که موضوع گمشدهها فقط مسئله یک فرد نیست.
در خانوادهها، دوستان و حتی محیطهای کاری، تعداد زیادی مدرک و وسیله وجود دارد که گم شدن آنها میتواند برای افراد دردسر ایجاد کند.
به همین دلیل اشتراک گروهی را طراحی کردیم تا یک نفر بتواند علاوه بر خودش، اعضای خانواده یا افراد دیگری را هم تحت پوشش قرار دهد. این مدل حتی میتواند برای هدیه دادن اشتراک به یک عزیز هم استفاده شود.
در بخش سازمانی نیز موضوع جدیتر است. سازمانها و شرکتها با تعداد زیادی نیروی انسانی و مدارک مواجهاند و میتوانند از یک سیستم متمرکز برای پایش و اطلاعرسانی استفاده کنند.
در واقع تلاش کردهایم مفهوم امانتداری را از سطح فردی به خانواده، گروه و سازمان گسترش دهیم.
- یکی از ویژگیهای ایمنباکس، استفاده از شبکههای اجتماعی و پیامرسانها برای اطلاعرسانی است. این بخش چگونه کار میکند؟
هر جایی که بتواند احتمال رسیدن یک گمشده به صاحبش را افزایش دهد، برای ما ارزشمند است.
به همین دلیل بخشی از اطلاعات موارد پیداشده میتواند از مسیرهای مختلف و متناسب با سیاستهای سامانه در شبکههای ارتباطی و پیامرسانها توزیع شود.
اما در این میان، حریم خصوصی و امنیت اطلاعات برای ما بسیار مهم است.
هدف این نیست که اطلاعات حساس افراد به شکل عمومی منتشر شود. ما باید بین افزایش احتمال پیدا شدن صاحب وسیله و حفظ محرمانگی اطلاعات تعادل برقرار کنیم.
ایمنباکس باید همزمان یک شبکه گسترده و یک محیط امن باشد.
- در صفحه «درباره ما» از ایمنباکس بهعنوان «شبکهای از اعتماد» یاد کردهاید. این تعبیر چقدر برایتان مهم است؟
خیلی زیاد.
فناوری بهتنهایی نمیتواند گمشدهها را برگرداند. پشت هر رکورد، یک انسان وجود دارد؛ کسی که چیزی را پیدا کرده و تصمیم گرفته آن را ثبت کند، و فرد دیگری که منتظر پیدا شدن آن است.
بنابراین ما در کنار فناوری، به فرهنگ مشارکت و امانتداری نیاز داریم.
اگر مردم به این باور برسند که «اگر چیزی پیدا کردم، ثبتش میکنم»، به مرور زمان یک شبکه اجتماعی بسیار ارزشمند شکل میگیرد؛ شبکهای که اعضای آن فقط مصرفکننده خدمت نیستند، بلکه در حل مسئله دیگران هم مشارکت میکنند.
این همان چیزی است که ما از آن با عنوان «شبکهای از اعتماد» یاد میکنیم.
- این پروژه علاوه بر وجه اجتماعی و فناوری، آیا توانسته در حوزه اشتغال و کسبوکار هم اثرگذار باشد؟
بله و این بخش برای من اهمیت زیادی دارد.
گاهی تصور میشود یک خدمت دیجیتال یعنی یک سایت و چند برنامهنویس؛ در حالی که وقتی قرار است یک زیرساخت واقعی در سطح کشور شکل بگیرد، پشت آن شبکهای از انسانها، پشتیبانی، ارتباطات و عملیات وجود دارد.
ایمنباکس در کنار بخش فناوری، با ظرفیتهای انسانی و مراکز و شبکههای مختلف در نقاط مختلف کشور نیز کار میکند و همین موضوع به ایجاد فرصتهای کاری و فعالیتهای اقتصادی مرتبط با این حوزه کمک کرده است.
من فکر میکنم یک کسبوکار موفق زمانی ارزشمندتر میشود که علاوه بر حل یک مشکل واقعی، بتواند برای افراد دیگری هم فرصت ایجاد کند.
- اگر بخواهید مهمترین تفاوت ایمنباکس با روشهای سنتی را در یک جمله بگویید، چه میگویید؟
شاید این باشد:
ما میخواهیم پیدا شدن گمشدهها را از یک اتفاق وابسته به شانس، به یک فرآیند قابل جستوجو، قابل پایش و هوشمند تبدیل کنیم.
در روش سنتی ممکن بود شما فقط آگهی بدهید و منتظر بمانید.
اما امروز میتوان اطلاعات را ثبت کرد، دادهها را با هم تطبیق داد، موارد جدید را رصد کرد و در صورت ایجاد تطابق، صاحب گمشده را مطلع کرد.
این همان فاصلهای است که فناوری میتواند پر کند.
- برای آینده ایمنباکس چه تصویری دارید؟
چشمانداز ما این است که ایمنباکس به یک مرجع و زیرساخت قابل اعتماد برای مدیریت گمشدهها و پیداشدهها در کشور تبدیل شود.
هنوز مسیر زیادی باقی مانده است.
ما میخواهیم دامنه خدمات را توسعه دهیم، همکاری با سازمانها و مجموعههای مختلف را گسترش دهیم، از هوش مصنوعی و تحلیل داده برای تطبیق دقیقتر استفاده کنیم و فرآیند بازگرداندن گمشدهها را هرچه بیشتر هوشمند و ساده کنیم.
در نهایت، آرزویمان این است که وقتی کسی چیزی را پیدا میکند، اولین فکرش این باشد که آن را ثبت کند و وقتی کسی چیزی را گم میکند، بداند یک مسیر مطمئن برای پیدا کردنش وجود دارد.
- و اگر بخواهید تمام فلسفه ایمنباکس را در یک پیام کوتاه برای مردم بیان کنید؟
شاید سادهترین پاسخ این باشد:
اگر چیزی پیدا کردی، ثبتش کن؛ شاید کسی منتظرش باشد.
و اگر چیزی را گم کردی، امیدت را از دست نده.
ما میخواهیم در آیندهای نهچندان دور، هر گمشدهای یک مسیر برای پیدا شدن داشته باشد؛ مسیری که در آن مردم، فناوری و اعتماد در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند.
برای ما، ایمنباکس فقط یک وبسایت نیست؛ تلاشی است برای ساختن یک فرهنگ و یک زیرساخت.
هر ایرانی یک امانتدار است.
و امیدواریم روزی برسد که هر گمشدهای با ایمنباکس راه خانه خودش را پیدا کند.
