در آن زمان بیژن زنگنه، وزیر سابق نفت ساخت پالایشگاه را یک کار غیر اقتصادی و حتی کثیف قلمداد میکرد، هرچند آن موقع هم کارشناسان نسبت به ضرورت ساخت پالایشگاه هشدار داده بودند اما زنگنه اخیرا با تکرار همان ادبیات در نهمین کنگره راهبردی نفت و نیرو گفته است که: «بنده هیچ دلیل اقتصادی و فنی قابل قبول برای الزام ساخت پالایشگاه برای جلوگیری از صادرات نفت خام درنیافته ام، در ۵۰ سال اخیر هیچ کشوری در حوزه پالایشی و پتروشیمی سرمایه گذاری نکرده زیرا توجیه اقتصادی کم است».این صحبتها در واقعیت به گونه دیگری است؛ کشور چین نمونه نقض این تفکر است، این کشور با واردات ۱۱.۴ میلیون بشکه در روز نفت خام و پالایش بیش از ۱۷ میلیون بشکه در حوزه توسعه زنجیره ارزش نفت خام اقداماتی را انجام داده است و طی سالهای ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۳ با سرمایهگذاری بیش از ۵۸ میلیارد دلاری برای ساخت پالایشگاه، حدود ۲.۴ میلیون بشکه در روز به ظرفیت پالایشی خود افزوده است و قصد دارد تا ۲۰۲۵ ظرفیت پالایشی خود را به ۲۰ میلیون بشکه در روز افزایش دهد.همچنین در حال حاضر پنج پروژه بزرگ پایین دستی در خاورمیانه از جمله پالایشگاه جدید الزور، پالایشگاههای راس تنوره و ریاض آرامکو، پروژه انعطاف پذیری نفت ادنوک، برنامه مدرن سازی باپکو (BAPCO) و مجتمع پالایش و پتروشیمی دقم در جریان است.
پالایشگاهی که
از زیان به سود رسید
این روزها اما با سوددهی پالایشگاه آبادان، پالایشگاهی که قصد داشتند آن را رایگان واگذار کنند، بار دیگر از رویکرد اشتباه قبلی پرده برداشته شد، آنطور که جواد اوجی روز گذشته در نشست هیأت دولت اعلام کرد که در سال ۱۳۹۴ وزیر نفت وقت با اعلام زیانده بودن این پالایشگاه گفته بود، دولت حاضر است آن را رایگان واگذار کند، با اقداماتی که در دولت مردمی با تکیه بر توان سازندگان، متخصصان و پیمانکاران داخلی و به بهرهبرداری رساندن فاز دوم این پالایشگاه انجام شد، پالایشگاه آبادان امروز یکی از سود دهترین واحدهای تولیدی است که سال گذشته ۱۲ همت سودآوری داشته است.وی با اشاره به رسیدن تولید بنزین در این پالایشگاه از ۸ میلیون لیتر در روز در ابتدای دولت مردمی به ۱۵ میلیون لیتر، تولید گازوئیل از روزانه ۱۵ میلیون لیتر به ۱۹ میلیون لیتر و کسب رتبه نخست صادرات در بورس کالا و انرژی در سال گذشته گفت: تا ۲ ماه آینده واحد هیدروکراکر این پالایشگاه نیز به بهرهبرداری خواهد رسید و مابهازای ارزی تولید گازوئیل یورو ۵ آن ۳ میلیون یورو دیگر افزایش خواهد یافت.
تلاش برای تحریف واقعیت
اما این صحبتها ظاهرا چندان به مذاق سینهچاکان وزیر پیشین خوش نیامده و سعی کردند با اعلام برخی اخبار جعلی این موضوع را تحریف کنند اما واقعیت این است که سوددهی پالایشگاه آبادان در سال ۱۳۹۹ طبق صورت نهایی تأییده شده حسابرسی پالایشگاه مبلغ ۴۱۳ میلیارد تومان معادل ۴ دهم همت بوده که با احتساب نرخ تسعیر، حدود ۱۶ تا ۱۷ میلیون دلار میشود. بنابراین مدارک گمراهکننده منتشر شده در برخی پایگاههای خبری یا اکانت های شبکه های اجتماعی، پیشنویس اولیه بوده است.براساس همین اسناد مالی، در سال ۱۳۹۸ مبلغ ۳.۹ همت ضرر متوجه پالایشگاه آبادان شده است که با توجه به نرخ تسعیر همان زمان (۴۲۰۰ تومان) مبلغی حدود ۹۳۰ میلیون دلار زیان را نشان میدهد. در سال ۱۴۰۰ و با روی کار آمدن دولت سیزدهم، سوددهی این مجتمع پالایشی به ۱۰.۶ همت معادل ۴۲۵ میلیون دلار رسیده است که نشاندهنده تحول در این پالایشگاه در دو سال اخیر بوده است.این روند سوددهی همچنان ادامه داشت تا جایی که در سال ۱۴۰۲ به مبلغ ۱۲ همت بهعنوان حداقل سود رسید که با احتساب نرخ تسعیر سال گذشته مبلغی معادل ۳۱۷ میلیون دلار سوددهی را نشان میدهد؛ بنابراین باید گفت بعضی اطلاعات منتشر شده کاملا خلاف واقعیت است و با حذف مستندات واقعی منتشر شده است.
پروژه ملی و بزرگ فاز ۲ که از سال ۱۳۹۶ آغاز شده بود و قرار بود ظرف سه سال و نیم به بهرهبرداری برسد، پس از چهار سال و درحالی که تنها ۵۵ درصد پیشرفت فیزیکی داشت و سررسید اقساط منابع مالی آن فرارسیده بود، تحویل دولت سیزدهم شد. به همین دلیل بهاجبار به دلیل سررسید شدن اقساط، در سال ۱۴۰۰ دو قسط اول و دوم از اصل منابع پرداخت شد که ضرر بزرگی به شمار میآمد.
دولت سیزدهم با عزم و جدیتی که برای تکمیل این پروژه نشان داد، در مدتزمانی کمتر از ۱۴ ماه این پروژه را با ثبت رکوردی بینظیر به مرز ۹۰ درصد پیشرفت رساند و نخستین واحد ۲۱۰ هزار بشکهای را در روز پایانی سال ۱۴۰۱ با حضور رئیسجمهوری به بهرهبرداری رسید که سبب تحولی بزرگ در پالایشگاه شد.اما این پروژه شاید دلیل اصلی جهش سود پالایشی پالایشگاه نبود و درواقع افزایش ظرفیت محققشده، با طرحی ابتکاری با استفاده از امکانات موجود اجرایی شد و ظرفیت این پالایشگاه که قرار بود پس از راهاندازی فاز ۲ به ۳۶۰ هزار بشکه محدود شود، تا ۴۲۲ هزار بشکه در سال ۱۴۰۲ افزایش یافت و مقدار تولید بنزین و نفتگاز را به مقدار قابل توجهی در سال ۱۴۰۲ رسید.
