جایگاه افغان ها در بازار کسب و کار :
با توجه به نرخ بالای بیکاری در ایران، بسیاری بر این باور بودند که حضور افغانها مانعی برای اشتغال ایرانیان است. با این حال، مطالعات نشان دادهاند که افغانها اغلب مشاغلی را برعهده دارند که ایرانیان تمایلی به انجام آن ندارند، بهویژه مشاغل سخت با دستمزد پایین.به عنوان مثال اکثریت قریب به اتفاق نیروهای کارخانجات سنگبری از افغان ها تشکیل شده جایی که یک پلاک سنگ ۵۰ تا ۶۰ کیلویی را یک کارگر افغانی ۱۷ تا ۱۹ ساله جابجا میکند ، این در حالیست که جوان های ایرانی با میانگین سنی ۲۵ سال هم از پس آن بر نخواهند آمد .
نگهبانی در یک فضای بزرگ صنعتی و یا کشاورزی از جمله مشاغلی هستند که شاید کمتر جوان ایرانی حاضر به قبول این پوزیشن شغلی شود در حالی که یک افغانی با حداقل دستمزد ، بالاترین کارکرد را بدون توجه به مدت زمان کاری و ساعت کاری دارند.
اکثر ما بطور مستقیم و یا غیر مستقیم شاهد نحوه کارکرد افغانی ها در ساخت و ساز های ساختمانی بوده ایم و قبول کنیم نیروی انسانی ایرانی فاقد چابکی لازم در این حوزه هستند . در مشاغل با تخصص بیشتر مثل گچکاری –نقاشی ساختمان –کاشی کاری و… قطع به یقین ایرانی ها بسیار موفق تر عمل کردند اما بدلیل رقابتی بودن بازار نرخ دستمزد افغان ها بسیار پایین تر از ایرانی ها بوده و کارفرما ترجیح میدهد با هزینه کمتر کار خود را پیش ببرد در نتیجه افغان ها بیشتر وارد پروژه ها میشوند .پس ناگفته پیداست که در این حوزه ،بیکاری در بین متخصصین ایرانی به مراتب بیشتر شد به گونه ای که وارد بازار کار دیگری شدند و عملا نتوانستند با افغانی ها رقابت کرده و از پتانسیل خود استفاده کنند .
نفوذ افغان ها در بازار کسب و کار سرایداری بسیار گسترده بوده تا جایی که عملا از هر ۱۰ ساختمان ۷ تای آن توسط افغانی ها اداره میشوند . شغلی که به واسطه ماهیت کاری که دارند موجب شده تا بصورت رایگان در آن ساختمان سکونت داشته باشند . بدون اقرار باید بگوییم بازار سرایداری در قبضه افغانی هاست .
البته بیشترین پراکندگی آنان در تهران –اصفهان –شیراز –مشهد –قم –کرج – یزد هستند و شهرهایی مثل آبادان –اهواز –تبریز –کرمانشاه –خوی –نهبندان –طوس – آمل و بابل به صورت خیلی کم و نادر هستند . پس وقتی صحبت از تاثیرات افغانی ها در کسب و کار ایران میکنیم دامنه این تعریف به شهرهای ذکر شده مثل تهران محدود میشود . بر اساس آمار غیر رسمی حدود ۵ میلیون افغانی در ایران زندگی میکنند که ۵% جمعیت کل کشور را دربر میگیرد . در بین این خانواده ها هستند افرادی که فرزند خود را در ایران بدنیا آورده اند و حتی فرزندان آن ها در مدارس ما تحصیل میکنند ناگفته پیداست تهران و سپس اصفهان و مشهد بالاترین میزبانی را در بین سایر شهر ها دارد .
بر اساس آمار منتشر شده تا این لحظه حدود ۸۰۰ هزار افغانی از ۳ مرز کشور اخراج شدند و احتمال می رود تا ۲ میلیون نفر هم شمار اخراجی های افغانی از ایران افزایش یابد و جالب آنجاست از کودک ۱ ساله تا ۷۵ ساله در این اخراجی ها مشاهده شده .
بررسی و تاثیر اخراج شدن افغانی ها از ایران بر بازار کسب و کار
بدون شک ایران وارد یک شوک نسبتا زیاد مخصوصا در کلان شهرهایی مثل تهران و اصفهان در حوزه کارهای صنعتی – ساختمانی و کشاورزی میشود علی الخصوص پروژه های بزرگ ساختمانی که عمدتا از کارگرهای غیر قانونی بکار گمارده میشوند .
بدون تعصب کورکورانه باید بپذیریم در بعضی از حوزه های کاری علی الخصوص
ساخت و ساز بهترین عملکرد را دارند و بیشترین بازدهی و بهره وری را افغانی ها از آن خود کرده اند یک کارگر ساده افغانی چیزی در حدود ۴۸% بهره وری بیشتری نسبت به کارگر ایرانی دارد و این بازدهی عملکرد برای هر کارفرمایی جذاب است . در صنایع مختلف مانند سنگبری ها ، این بازدهی گاهی به بالای ۶۰% میرسد .
مزیت های نسبی اما شیرین که هر کارفرمائی را به استفاده و بکارگیری نیروی ساده و متخصص افغانی میکند را میتوان به :
- دستمزد پایین تر
- استفاده از مکان های بدون امکانات برای اسکان کارگران
- بیمه
- عیدی
- سنوات
- غیبت و مرخصی کمتر
- کار بیشتر در ازای همان دستمزد
- تجربه و مهارت و سخت کوش بودن
- انعطاف پذیری در تایم کاری (شیفت طولانی و شبانه)
- رضایتمندی از شرایط سخت کاری
- پذیرش هر نوع کار حتی خارج از نوع و فعالیت تعریف شده
- بهره وری بیشتر (خروجی بیشتر نسبت به ورودی ها )
تغییر مدل ذهنی کارفرامایانی که سال ها با این تیپ کارگرها ، کار کرده اند دشوار و شاید کمی دور از ذهن باشد . همه میدانیم بخشی از کارگر های ایرانی ترک کار زیادی دارند و انتظارات خودشان از کارفرما به مراتب بیشتر است .فرض کنید سالها با خودروی جابجا میشدید که فقط نیاز به بنزین داشت و چالش زیادی نداشتید و ناگهان مجبورید خودرویی سوار شوید که صبح به صبح ، آب –روغن –باطری –بنزین و… را چک کنید و در طول روز نگران خرابی موتور و گیربکس و سیستم برق آن نیز باشید.
ولی اگر به چشم فرصت نگاه کنیم متوجه میشویم در میانمدت نیروی انسانی ایرانی خودش را با شرایط وفق داده و شاهد کاهش نرخ بیکاری میشویم . مدیران نیز باید ذهنیت خود را تغییر داده و با برگزاری دوره های مهارت چالش بوجود آمده را تعدیل کنند . استفاده از نیروهای بومی و ایجاد شرایط نگهداشت آنها و استفاده از ابزار های تشویق کمک شایانی به پر کردن چالش بوجود آمده خواهد کرد .
بزرگترین اشتباه مدیران و کارفرمایان عدم پذیرش شرایط بوجود آمده است بزرگترین رمز موفقیت کارفرمایان پذیرش تغییرات است و نباید نسبت به آن بی تفاوت باشند
سرایداری از جمله مشاغلی هست که در کلان شهر ها علی الخصوص تهران در دست افغانی هاست که با توجه به در اختیارگذاشتن اتاق رایگان جهت سکونت ، گزینه بسیار جذابی برای ایرانی هایی است که به خاطر داشتن محل سکونت رایگان ، به این شغل روی آورند .
کارگران شهرداری که کار جمع آوری زباله ها و نظافت خیابان ها و معابر را بر عهده دارند اقلب افغانی هستند که اغلب به صورت قانونی وارد شده اند ولی بدلیل اینکه پیمانکاران ایرانی مسئولیت استخدام را بر عهده دارند گاهی مشاهده شده در استخدام از افغانی های غیر مجاز استفاده شده ، ولی باید دید کارگران ایرانی چقدر حاضر به پذیرش اینچنین شغل هایی هستند.
و در صنعت کشاورزی که تا حدود زیادی از اتباع استفاده میکنند که باید قبول کنیم از پس آن شغل به خوبی برآمدند .
کارگرهای فصلی یا همان روز مزد ها ، همان عزیزانی که دور میادین و چهار راه های اصلی شهر تجمع میکنند تا مردم جهت رفع نیاز روزانشان مانند تخریب دیوار- کندن چاه –اسباب کشی –جابجایی و مواردی از این قبیل آن ها را بکار گمارند . جالب اینجاست تا قبل از اخراج افغانی ها دستمزد روزانه بین ۸۰۰هزار تومان یا یک میلیون تومان در نوسان بود و بعد از اخراج ، با تحقیق میدانی که انجام داده دادم کارگر های ایرانی که دیگر بدلیل نداشتن رقیب (کارگر افغانی ) و کاهش نیروی کار قیمت اعلامی برای یک روز را بین ۲ تا ۳ میلیون تومان اعلام داشتند .
تمرکز اصلی کارفرمایان ساخت و ساز ، بر نیروی افغانی بود که خب با شرایط بوجود آمده شاهد افزایش دستمزد و کاهش روند و کندی رشد ساخت و ساز خواهیم بود . البته بصورت دومینو در حوزه کاری کشاورزی و صنعتی نیز شاهد افت تولید و افزایش دستمزد خواهیم بود .
بهر حال آنچه مشخص است با یک چالش نیروی انسانی مخصوصا در حوزه کارگری مواجهه هستیم که باید بچشم فرصت نگاه کنیم .
در کشور ما پدیده ای بنام نرخ بیکاری بالا و نبود افراد جویای کار وجود دارد –یک پارادوکسی بوجود آمده که افراد بیکار زیاد هستند ولی افرار جویای کار کم –اجازه دهید یک مثالی بزنم فرض کنید کل افراد بیکار کشور ۱۰۰۰ نفر باشند ولی فقط ۴۰۰ نفر بدنبال شغل هستند . طی مصاحبه ای که با کاریابی آینده سازان راه نو داشتم ، اذعان داشتند کارخانجات با کمبود نیرو مواجهه هستند ولی با فراخوان هایی که برای کار میزنیم ، نیروی انسانی کمی مراجعه میکنند که فکر میکنم باید یک تحقیق میدانی وسیعی در این زمینه انجام شود .
بررسی و تاثیر اخراج شدن افغانی ها از ایران بر مسکن
همانطور که قبلا اشاره شد حضور اتباع در کلان شهر های تهران – اصفهان –شیراز – مشهد وقم بیشتر از سایر شهرهای ایران است .
اجاره مسکن های قیمت مناسب مخصوصا در قسمت های پایینی شهر و حاشیه شهر های کلان ، عمدتا در ید افغانی ها بوده که با خروج آنان از کشور ، این امکان را به اقشار ضعیف تر جامعه (از لحاظ اقتصادی ) میدهد که از فرصت بوجود آمده استفاده کرده و بتوانند واحد های مذکور را اجاره کنند. به عبارت دیگر:
کاهش تقاضا در مسکن =کاهش قیمت اجاره
مالکان ترجیح میدادند اجاره نامه دستی تنظیم کنند تا جایی اطلاعات مستاجر بدلیل ورود غیر قانونی را ثبت نکنند که این موضوع زمینه فساد و جنایت را افزایش میداد و حتی در بعضی مواقع امنیت ملی را تحت شعاع قرار میداد .
در کلان شهرها که حضور افغانی ها بدلایلی مانند ساخت و ساز زیاد و صنعتی بودن ، مشهود بود شاهد آن بودیم که این عزیزان در محل های عمومی و مراکز تفریحی حضور گسترده ای داشتند که اگر بدون تعصب بخواهم بگویم برای خانواده های هم وطنم کمی ناخوشایند بود. در سیستم حمل ونقل عمومی مثل مترو و اتوبوس بدلیل پایین بودن هزینه آن ، عزیزان اتباع زیادی را میدیدم که استفاده می کنند که خب شاید باعث میشد هم وطنان خودمان کمتر از این امکانات استفاده نماییم .
جمع بندی :
کارفرمایان باید بپذیرند که این اتفاق افتاده و به مرور بر تعداد افغانی های اخراجی افزوده میشود ،پس با تغییر ذهنیت و قبول شرایط حال حاضر و پذیرش ظرفیت توانایی ایرانی ها و عدم مقایسه نیروی ایرانی با افغانی بلحاظ بهره وری، در یک بازه ۶ تا ۹ ماهه از چالش بوجود آمده گذر کنند .
استفاده از تکنولوژی و بروز بودن میتواند کمک شایانی به کارفرمایان کنند .
تغیر در شیوه های کاری و استاندارد سازی و رفع موانع دوباره کاری در کارهای فیزیکی و استفاده از مدیریت زمان ، آسیب شناسی رفتاری و تولیدی کمک شایانی به کارفرمایان خواهد کرد .
اعطای یارانه دولتی جهت دوره های آموزشی فشرده برای نیروهای جویای کار
حمایت از کارفرمایان و بسته های تشویقی مانند معافیت های مالیاتی و بیمه
وام های کم بهره با بازپرداخت بلند مدت برای کارفرمایان
به امید ایرانی سربلند .
ابوالقاسم صفری فروشانی مولف کتاب مدیر ۵ ستاره
