این همبستگی اجتماعی که در لایههای مختلف جامعه پدیدار شد، ریشه در تاریخی دیرپا و فرهنگی غنی دارد؛ فرهنگی که بر پایه وطندوستی، دفاع مشروع، و پرهیز از تجاوز بنا شده است.
رفتار اجتماعی مردم ایران در طول این ۱۲ روز، نمونهای قابل تأمل از همدلی فراگیر بود. قشرهای مختلف جامعه، فارغ از تفاوتهای سیاسی، مذهبی و قومیتی، در برابر تهدیدی مشترک به اجماع رسیدند؛ دفاع از تمامیت ارضی ایران. این اتحاد، که در فضای مجازی، رسانهها، گفتوگوهای خانوادگی و حتی تعاملات روزمره مشهود بود، نشان داد که «وطن» هنوز هم نقطه اتکای مشترک ایرانیان است.
نکته قابل توجه در این همدلی، پرهیز از هیجانات زودگذر و رفتارهای احساسی بود. برخلاف آنچه در بحرانهای مشابه در دیگر کشورها مشاهده میشود، جامعه ایرانی با رفتاری آرام، منطقی و سنجیده مواجه شد. این واکنش را باید به عنوان نشانهای از بلوغ اجتماعی و ارتقای سواد رسانهای و تحلیل سیاسی جامعه ایران ارزیابی کرد.
یکی از مهمترین جلوههای این همدلی، در حوزه اقتصاد خود را نمایان ساخت. در روزهایی که میتوانستند زمینهساز التهاب بازار، افزایش تقاضاهای هیجانی و فرار سرمایه شوند، جامعه ایرانی با آرامشی قابل تحسین، نشان داد که از تجربهها آموخته است. عدم هجوم به بازارها، ثبات نسبی قیمتها و همکاری مردم با سیاستهای دولت، این امکان را فراهم کرد تا دولت بتواند در کنار تمرکز بر مدیریت بحران، سیاستگذاریهای اقتصادی خود را با ثبات بیشتری پیش ببرد.
از این منظر، همدلی اجتماعی به مثابه یک «سرمایه نرم» عمل کرد؛ سرمایهای که ضمن کاهش فشار روانی بر ساختار حکمرانی، امکان تصمیمگیریهای راهبردی را فراهم ساخت. این تجربه، میتواند الگویی برای مدیریت آینده بحرانها باشد؛ الگویی که در آن مردم و دولت بهجای تقابل، در کنار یکدیگر قرار میگیرند.
در بعد سیاسی نیز، رفتار جامعه و نخبگان نشان از نوعی همگرایی و اولویتبخشی به منافع ملی داشت. در حالی که در شرایط عادی، نقد و تضارب آرا از ویژگیهای طبیعی جامعه سیاسی ایران است، در این دوران بحرانی شاهد یک نوع توقف موقت در اختلافنظرها و تمرکز بر اصل بنیادین «حفاظت از ایران» بودیم. این انسجام سیاسی، موجب شد زمان به نفع ایران تغییر کند؛ سیاستهای خارجی دشمنان از هم گسیخته و اجماعسازی علیه ایران با چالشهای جدی مواجه شد.
جنگ ۱۲ روزه، با همه تلخیهای خود، فرصت مغتنمی بود برای بازخوانی ظرفیتهای پنهان جامعه ایرانی. همدلی، انسجام و عقلانیت در رفتارهای اجتماعی، اقتصادی و سیاسی، نشان داد که ملت ایران به مرحلهای از بلوغ تاریخی رسیده که میتواند بحرانها را نه با شعار، بلکه با تدبیر پشت سر بگذارد.
همانطور که مسئولان بارها تاکید کردهاند، ایران اهل تجاوز نیست، اما در دفاع از خود، مردد و منفعل نخواهد بود. همدلی و انسجام مردم، در کنار قدرت نظامی و دیپلماسی هوشمندانه، ستونهای اصلی امنیت و اقتدار ملیاند؛ ستونهایی که باید بیش از پیش بر آنها تکیه و برای تقویتشان سرمایهگذاری کرد.
جعفر رضایی-مدیرمسئول
