*گرمای بیسابقه و رکوردهای دمایی
احد وظیفه، رئیس مرکز اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور، با اشاره به این وضعیت، تأکید میکند که اگرچه بیهنجاری دمایی تابستان امسال کمتر از سال گذشته است، اما در مناطقی مانند تهران و برخی استانهای مرکزی، همچنان دماها بالاتر از میانگین نرمال بلندمدت ثبت میشود. بهعنوان نمونه، در اردیبهشت ۱۴۰۴، در ایستگاه اقدسیه تهران دمای ۳۷.۱ درجه ثبت شد که رکورد پیشین این ایستگاه را با اختلاف ۳.۷ درجه شکست.
*پیامدهای افزایش دما
افزایش دما، مستقیماً با افزایش مصرف برق همراه است. کولرها، سرمایش خانگی، و بار مضاعف بر شبکه انتقال برق، باعث میشود که شبکه برق ایران دچار ناترازی شود. این ناترازی به معنی آن است که میزان تقاضا از توان تولید نیروگاهها بیشتر میشود، که یا منجر به خاموشیهای برنامهریزیشده خواهد شد یا موجب فرسودگی سریعتر تجهیزات شبکه.
در تابستانهای اخیر، وزارت نیرو بارها نسبت به نزدیکی به مرز هشدار در مصرف برق هشدار داده است. کاهش تولید برق نیروگاههای آبی به دلیل خشکسالی، از یک سو، و افزایش مصرف سرمایشی از سوی دیگر، موجب شده شبکه در آستانه فروپاشی قرار گیرد.
*گرمایش زمین و اشعه فرابنفش
افزایش دما تنها مشکل نیست؛ افزایش تابش اشعه فرابنفش (UV) نیز از پیامدهای تغییرات اقلیمی و نازک شدن لایه اوزون در برخی مناطق است. طبق گزارش دکتر عباس شاهسونی از دانشگاه علومپزشکی شهید بهشتی، شاخص UV در تهران در حدود ۲۱.۶ درصد روزهای سال عدد ۱۱ را ثبت کرده که در طبقهبندی جهانی، سطح بسیار خطرناک محسوب میشود.
تابش زیاد فرابنفش میتواند موجب افزایش سرطانهای پوستی، پیری زودرس پوست، آسیب به قرنیه چشم و تضعیف سیستم ایمنی شود. این مسئله در کنار دمای بالا، بهویژه در بین ساعات ۱۱ تا ۱۶ روزهای تابستان، شهروندان را در معرض خطر مضاعف قرار میدهد.
*ابعاد اجتماعی و اقتصادی گرمایش
رکوردهای گرمایی در ایران پیامدهای زیادی دارند که شاید دامنه مشکلات را افزایش دهند. گرما باعث افزایش تقاضا برای آب خنککننده در صنعت و خانگی میشود، در حالیکه منابع آبی بهشدت در مضیقهاند.افزایش دما و تغییر الگوی بارش، عملکرد محصولات کشاورزی را تحتتأثیر قرار داده و به کاهش بهرهوری خاک و منابع آبی منتهی میشود. این شرایط در برخی مناطق مانند سیستان و بلوچستان، خوزستان یا بخشهایی از کرمان، گرما و خشکسالی موجب مهاجرت جمعیت به شهرهای دیگر شده و فشار مضاعفی بر شهرهای میزبان وارد کرده است.
همچنین بیمارستانها در فصل گرما شاهد افزایش مراجعات ناشی از گرمازدگی، مشکلات تنفسی ناشی از آلودگی و بیماریهای پوستی هستند.با وجود کاهش نسبی بیهنجاری دمایی در سال ۱۴۰۴ نسبت به ۱۴۰۲، کارشناسان معتقدند که روند کلی گرمایش غیرقابل بازگشت و فزاینده است. طبق مطالعات جهانی، سال ۲۰۲۴ بهعنوان گرمترین سال تاریخ کره زمین ثبت شده است و این روند بر اقلیم ایران نیز تأثیر گذاشته و خواهد گذاشت.
*چه باید کرد؟
در کوتاهمدت، مدیریت مصرف برق، تغییر ساعات کاری ادارات، افزایش آگاهی عمومی و ارتقای خدمات اورژانس راهکارهای اضطراری برای مقابله با گرمای شدید است. اما در بلندمدت، ایران نیازمند اصلاح سیاستهای اقلیمی، توسعه انرژیهای تجدیدپذیر، بازنگری در الگوی توسعه شهری، احیای منابع آبی و افزایش تابآوری زیرساختهاست.
گرمایش زمین در ایران بهطور میانگین بیش از دو برابر نرخ جهانی در حال وقوع است. تابستانهایی با دمای بالای ۴۰ درجه، تابش فرابنفش شدید، خشکسالی، کاهش تولید برق، و ناترازی مصرف، هشدارهایی جدی برای آیندهای هستند که میتواند بدون آمادگی، کشور را در بحران چندلایه زیستمحیطی، اقتصادی و اجتماعی فرو ببرد.
