نگاهی به واردات نشان میدهد که امارات، چین و ترکیه به تنهایی بخش بزرگی از نیازهای وارداتی ایران را تامین میکنند، در حالی که سایر شرکای تجاری نقش بسیار کمتری دارند. در بخش صادرات نیز چین، عراق و امارات عمده بازارهای هدف را تشکیل میدهند و سهم پنج کشور اول از صادرات کشور به بیش از نیمی از کل درآمدهای ارزی میرسد. این تمرکز، به معنی وابستگی بالای اقتصاد ایران به چند کشور محدود است و آسیبپذیری آن را در برابر بحرانهای منطقهای و جهانی افزایش میدهد.
از منظر علمی و اقتصادی، تنوعبخشی به تجارت خارجی نه یک گزینه بلکه یک ضرورت استراتژیک است. این امر شامل گسترش شبکه شرکای تجاری، ورود به بازارهای نوظهور آسیایی، آفریقایی و اروپایی و همچنین تقویت دیپلماسی اقتصادی برای ایجاد مسیرهای جایگزین صادرات و واردات میشود. افزایش تنوع شرکا به اقتصاد ایران امکان میدهد که در برابر شوکهای خارجی انعطافپذیری بیشتری داشته باشد، ریسک اختلال در زنجیره تأمین کاهش یابد و فرصتهای جدید اقتصادی و شغلی برای بخش خصوصی و تولیدکنندگان داخلی ایجاد شود.
علاوه بر کاهش ریسک، تنوعبخشی میتواند محرک رشد اقتصادی غیرنفتی باشد. اقتصاد ایران با بهرهگیری از ظرفیتهای تولید داخلی و بهرهگیری از بازارهای جهانی، قادر خواهد بود ارزش افزوده بیشتری از صادرات کالاهای صنعتی و کشاورزی خود ایجاد کند و وابستگی به درآمدهای محدود نفتی و بازارهای منطقهای را کاهش دهد. همچنین، گسترش حضور در بازارهای متنوع، قدرت چانهزنی کشور را در مذاکرات تجاری افزایش داده و امکان برنامهریزی راهبردی برای سرمایهگذاریهای بلندمدت را فراهم میکند.
به طور خلاصه، تمرکز شدید تجارت خارجی ایران بر چند شریک محدود، زنگ خطری است که اقتصاد کشور را در معرض نوسانات و بحرانهای احتمالی قرار میدهد. تنها با اجرای سیاستهای راهبردی برای تنوعبخشی به واردات و صادرات، تقویت دیپلماسی اقتصادی و بهرهگیری از ظرفیتهای داخلی، میتوان ثبات، انعطافپذیری و رشد پایدار اقتصادی را تضمین کرد. این راهکارها نه تنها کشور را در برابر شوکهای خارجی مقاوم میسازد، بلکه زمینهساز ایجاد فرصتهای جدید در عرصه تولید، تجارت و اشتغال خواهد بود.
حمیدمیرزایی نژاد-صاحب امتیاز
