فرشید پورحاجت، دبیر انجمن انبوهسازان مسکن، در گفتوگویی به تنگناهای بزرگ در ساختار «اجارهداری حرفهای» در کشور اشاره کرده و خواستار طراحی یک ساختار منسجم در بخش خصوصی شده است؛ خواستهای که هرچند دیر مطرح شده، اما ضروری و حتی اجتنابناپذیر است.
واقعیت آن است که بازار اجاره امروز دیگر با گذشته متفاوت است. نه تنها تقاضا برای خرید مسکن کاهش یافته و خانهدار شدن به حاشیه رفته، بلکه رشد نرخ اجارهها، کوچ طبقات متوسط به حاشیه و رواج قراردادهای کوتاهمدت و ناپایدار، تصویری از بیثباتی و ناامنی در ذهن مستاجران ایجاد کرده است. در چنین شرایطی، ایجاد یک نظام اجارهداری حرفهای میتواند بازار را از سیطره دلالی، بنگاههای بدون نظارت، و مالکان بیبرنامه نجات دهد.
اما اجارهداری حرفهای به چه معناست؟ این مدل، برخلاف الگوی سنتی، شامل نهادها یا شرکتهای خصوصی بزرگ و دارای مجوز است که بهصورت تخصصی در حوزه اجارهداری فعالیت میکنند؛ املاک را مطابق استانداردهای مشخص تجهیز، نگهداری و اجاره میدهند و خدمات بلندمدت و قابل اعتماد ارائه میکنند. این الگو هم در کشورهای توسعهیافته ریشهدار است و هم به تنظیم بهتر رابطه میان موجر و مستاجر منجر میشود.
در ایران اما، نه چنین ساختاری شکل گرفته و نه قوانین اجاره متناسب با نیازهای امروز اصلاح شدهاند. دولت در سالهای گذشته تنها با تعیین سقف اجاره، بگیر و ببندهای موقتی یا توصیههای کلی، سعی کرده بحران را مهار کند؛ راهکاری که نه برای موجر انگیزهساز است و نه برای مستاجر، امنیتبخش. بنابراین اگر قرار است بازار اجاره از این بیسروسامانی خارج شود، باید چند اقدام اساسی در دستور کار قرار گیرد: طراحی و اجرای ساختار اجارهداری حرفهای در بخش خصوصی با حمایت قانونی و مالی دولت؛ اصلاح قوانین مالکیت و اجاره به نفع یک بازار پایدار و قابل پیشبینی؛ تقویت تولید مسکن اجارهای به صورت سازمانیافته توسط شرکتهای بزرگ ساختمانی یا تعاونیهای مسکن وشفافسازی اطلاعات بازار اجاره از طریق سامانههای ملی و جلوگیری از قیمتسازیهای بیضابطه.
باید پذیرفت که نسخه نجاتبخش بازار اجاره نه در توصیههای دستوری، بلکه در تغییر ساختار سنتی اجارهداری به یک نظام مدرن و پایدار نهفته است. امروز، فرصت بازنگری در این ساختار هنوز از دست نرفته است، اما فردا ممکن است بازار اجاره با چنان مشکلاتی مواجه شود که اصلاحپذیریاش به محاق برود.
حمیدمیرزایی نژاد-صاحب امتیاز
