در دوران دولت روحانی، سیاست ارز ۴۲۰۰ تومانی تلاش کرد تا اثر افزایش قیمتها بر سفره مردم کاهش یابد. در دولت رئیسی، با تغییر نرخ ارز ترجیحی، یارانههای نقدی افزایش یافت و دولت پزشکیان نیز برای کاهش فشار معیشتی، کالابرگ و حمایتهای غیرنقدی را به کار گرفت. نگاه اولیه به این اقدامات، تصویری مثبت و حمایتی ارائه میکرد؛ اما واقعیت اقتصادی نشان داد که فشار ناشی از این سیاستها در بودجه، تغییرات تورمی و نوسانات نرخ ارز، منجر به عملکردهایی با حاصل جمع صفر شده است.
حتی نمایندگان مجلس و تحلیلگران اقتصادی بر این نکته تأکید دارند که بسیاری از یارانههای دولتی، از جمله در بخش انرژی، به دهکهای پایین جامعه نمیرسد. در برخی موارد حمایتهای دولتی به شکل یارانههای پنهان به ثروتمندان رخ مینماید و چرخهای را نشان میدهد که در آن زمان به نفع فقرا پیش نرفته است. در عین حال، تلاش دولتها برای حمایت، با کسری بودجه، خلق پول و مشکلات سیستم بانکی همراه بوده است که خود عامل تورمزا شده و بار هزینهها را به دوش مردم منتقل کرده است.
افزایش قیمتها در برابر حمایتهای دولتی گواه آن است که بدون کنترل تورم، هیچ سیاست حمایتی قادر به تثبیت سفره مردم نیست. حمایتهای نقدی و کالایی در تنور تورم ذوب میشوند و فشار واقعی بر زندگی مردم ادامه مییابد. تجربه امروز نشان میدهد که اولویت سیاستگذاری اقتصادی نباید تنها معطوف به انتقال منابع یا توزیع یارانه باشد، بلکه تثبیت قیمتها و کنترل تورم، شرط لازم برای اثرگذاری واقعی هر نوع حمایت دولتی است.
راهکارهای عملی برای بهبود این وضعیت ابتدا نیازمند بازبینی جدی در ساختار بودجه است تا از فشار کسری و بدهیهای پنهان بکاهد و منابع به شکل هدفمندتر تخصیص یابد. کنترل تورم از طریق سیاست پولی و بانکی، کاهش خلق پول بدون پشتوانه و شفافسازی در نرخ ارز، زمینه را برای تثبیت قیمتها فراهم میکند. شناسایی دقیق دهکهای نیازمند و طراحی بستههای حمایتی متناسب با واقعیات درآمدی و هزینهای آنها، به جای یارانههای پراکنده، میتواند اثربخشی حمایتها را افزایش دهد. همچنین، اصلاح نظام مالیاتی و کاهش فشارهای مستقیم بر مصرفکننده، همراه با ایجاد سازوکارهای شفاف نظارتی، میتواند هم تعادل بودجه را حفظ و هم از افزایش هزینههای غیرضروری جلوگیری کند. تنها از طریق این ترکیب از ثبات اقتصادی و هدفمندسازی سیاستهای حمایتی است که میتوان امید داشت تورم مهار شود و حمایتهای دولتی به واقع سفره مردم را حفظ کنند.
جعفررضایی-مدیرمسئول
