اقتصاد ایران هنوز در بسیاری از ابعاد به مدل نفتی دهههای گذشته وابسته است. این وابستگی، هم در عملکرد دولت و هم در انتظارات عمومی قابل مشاهده است. ارزش واقعی صادرات نفت، حتی در مقایسه با اوج تاریخی، کاهش چشمگیری داشته است و تکیه صرف بر این منبع، اقتصاد را در معرض نوسانات جهانی و فشار تحریمها قرار میدهد. ادامه مسیر گذشته بدون اصلاحات ساختاری و نگاه نوآورانه، ایران را از فرصتهای جهانیسازی و شبکههای نوین تجارت محروم میکند.
در این شرایط، مسیر توسعه ایران باید چندبعدی و مبتکرانه باشد. تبدیل کشور از صادرکننده صرف انرژی به هاب انرژی منطقه، ورود فعال به مسیرهای ترانزیتی شمال-جنوب و شرق-غرب و استفاده از ظرفیتهای صنعتی و کشاورزی برای تأمین نیازهای منطقه، از جمله گامهایی است که میتواند ایران را به جایگاه راهبردی در نظم نوین جهانی برساند. توسعه فناوری و شبکههای دانشبنیان نیز نقش حیاتی دارد؛ همکاری با کشورهایی که به دنبال ایمنسازی زنجیرههای ارزش خود هستند، میتواند ایران را به یک بازیگر قابل اعتماد و راهبردی تبدیل کند.
یکی از ضرورتهای جدی این بازآفرینی، استقلال مالی و خنثیسازی تحریمهاست. ابزارهای تسویه مطمئن، ایجاد شبکههای مالی جایگزین و کاهش وابستگی به نظام مالی جهانی، امکان برنامهریزی بلندمدت و تضمین ثبات اقتصادی را فراهم میکند. مذاکره و تعامل بینالمللی باید به عنوان تاکتیکهای مکمل در نظر گرفته شوند، اما محور اصلی توسعه، قدرت عملی ایران برای مقابله با محدودیتها و استفاده از ظرفیتهای داخلی است.
این بازآفرینی نیازمند تغییر نگرش در سطح حکمرانی و سیاستگذاری نیز هست. دولت و نهادهای تصمیمگیر باید به جای تمرکز صرف بر مدیریت کوتاهمدت و کنترل بحرانها، برنامهای جامع برای تنوع بخشی شرکا، توسعه صنایع راهبردی، امنیت غذایی و دارویی و ایجاد شبکههای فناورانه پیشرفته تدوین کنند. تنها از طریق این رویکرد میتوان از شرایط شکننده جهانی به عنوان فرصتی برای تثبیت و تقویت قدرت ملی بهره برد.
ایران امروز در نقطه عطفی تاریخی قرار دارد. اگر به جای تکیه بر تجربیات گذشته، اراده و سیاستهای راهبردی مناسب به کار گرفته شود، کشور میتواند از یک اقتصاد وابسته و آسیبپذیر، به هاب انرژی، مرکز تامین کالاهای راهبردی منطقه و بازیگر معتبر در عرصه فناوری و تجارت تبدیل شود. این مسیر، تنها راهی است که ایران را نه به عنوان جزیرهای تحریمزده، بلکه به عنوان قدرتی مستقل و اثرگذار در نظم نوین جهانی معرفی میکند.
جعفررضایی-مدیرمسئول
