اقتصاد ایران، اکنون با نسلی روبهروست که اگرچه در بزنگاه دیجیتال متولد شده، اما فاقد سواد دیجیتال حرفهای و مهارتهای کاربردی برای فعالیت در بازارهای نوظهور است.
مطالعات متعدد در اقتصاد آموزش، بر این اصل تأکید دارند که «سرمایه انسانی» تنها زمانی مولد خواهد بود که نه فقط از دانش نظری، بلکه از مهارت عملی و انعطافپذیری شغلی برخوردار باشد. بر اساس گزارشهای بانک جهانی و OECD، کشورهایی که در ساختار آموزشی خود بر تلفیق دانش و مهارت، کارآموزی همزمان با تحصیل و آموزشهای فنی و حرفهای تمرکز کردهاند، موفق شدهاند نرخ مشارکت اقتصادی جوانان را بهطور معناداری افزایش دهند.
در ایران، با وجود رشد کمی آموزش عالی و افزایش قابل توجه جمعیت دانشگاهی، نرخ بیکاری در میان فارغالتحصیلان بسیار بالاتر از میانگین کشوری است. این شکاف ریشه در ناهماهنگی عمیق بین عرضه نیروی کار و تقاضای واقعی بازار دارد. مهارتهایی مانند برنامهنویسی، حل مسئله، همکاری تیمی، کار با فناوریهای نوین، زبان انگلیسی و هوش هیجانی، اکنون به الزامات پایه برای اشتغال تبدیل شدهاند؛ اما ساختار سنتی آموزش در کشور همچنان بر حفظیات، دروس نظری، و مدرکگرایی متمرکز است.
تحقق توسعه اقتصادی در قرن بیستویکم بدون نیروی کار ماهر، متبحر و چابک ممکن نیست. آنچه تحت عنوان «اقتصاد دانشبنیان» یا «تحول دیجیتال» شناخته میشود، بدون پایهریزی یک نظام جامع مهارتآموزی، شعاری بیش نخواهد بود. سیاستگذار باید دریابد که هر ریال سرمایهگذاری در آموزش مهارتمحور، نه هزینه بلکه خلق ظرفیت برای اشتغال پایدار و تولید ارزش افزوده است.
در این مسیر، صرف تدوین آییننامه یا صدور بخشنامه کافی نیست. باید سازوکارهای مشخص، اهداف قابل سنجش، بودجه پایدار و همکاری منسجم میان وزارتخانهها، بخش خصوصی و نهادهای آموزشی طراحی شود. مهمتر از آن، تغییر ذهنیت جامعه نسبت به آموزشهای فنی و حرفهای است. تا زمانی که دانشگاهها برتر از هنرستانهای توانمند تلقی شوند، اصلاح ساختار اشتغال ممکن نیست.
نسل Z، نسلی باهوش، کنجکاو و فناورانه است. اما در غیاب سیاستگذاری هوشمندانه و مهارتمحور، این پتانسیل به ناامیدی، مهاجرت یا بیکاری خواهد انجامید. آینده اقتصاد ایران به تصمیماتی گره خورده که امروز در عرصه آموزش گرفته میشود. فردای اشتغال، امروز در کلاسهایی ساخته میشود که باید بیش از هر زمان، به مهارت و واقعیتهای بازار کار وفادار باشند.
حمید میرزایی نژاد-صاحب امتیاز
